YOLÇATI KÖYÜ (BİNGÖL) ÇEVRESİNDE YÜZEYLEYEN VOLKANİK KAYAÇLARIN PETROGRAFİK VE JEOKİMYASAL ÖZELLİKLERİ VE BETON AGREGASI OLARAK KULLANILABİLİRLİĞİ

Abstract

İnceleme alanı, Doğu Anadolu bölgesinde, Bingöl ilinin yaklaşık 22 km KB'sında, Elazığ-Bingöl karayolu üzerinde bulunan Yolçatı köyü merkez olmak üzere, Sarıcan, Göçmezler, Bulgurcuk, Kuruca, Dikme, Gökçekanat köyleri ve çevreleri ile sınırlanmaktadır. Çalışma bölgesinde Orta Eosen–Ü. Oligosen yaşlı Kırgeçit Formasyonu kayaçları ile birlikte çalışma konusu olan Üst Miyosen-Pliyosen Solhan Formasyonu yüzeylemektedir. Çalışma bölgesinde Solhan Formasyonu genellikle tüf ve piroklastik breşlerden oluşan piroklastik kayaçlar ile lav akıntıları ile temsil edilmektedir. Bu çalışma kapsamında, lav akıntılarının petrografik ve jeokimyasal özellikleri incelenmiştir. Arazide koyu siyah-grimsi renkli, yer yer soğuma çatlaklı ve tabakalanmalı yer yer de yuvarlaklaşmış büyük bloklar şeklinde bulunan lav akıntıları, kayaç türlerine göre farklı fiziksel ve morfolojik özellikler göstermektedir. Özellikle bazaltik lavlarda yuvarlaklaşmış büyük bloklar, ince kristalli, çok sert ve keskin kenarlar karakteristik iken diğer kayaç türlerinde çok kırılgan, çok çatlaklı, porfirik-veziküler doku gibi özellikler baskındır. Solhan volkanitleri lav akıntılarında yapılan petrografik çalışmalarda kayaçların çoğunlukla bazalt, andezit ve trakit bileşiminde olduğu belirlenmiştir. Genellikle porfirik- glomeroporfirik, ofitik-subofitik, veziküler ve trakitik dokulu olan kayaçlar, plajiyoklas-olivin-piroksen-sanidin fenokristalli, ve fenokristal indeks oranı <%35 olarak bulunmaktadır. Genel olarak kayaçlarda yoğun olarak bulunan opak mineraller Ti-magnetit bileşimlidir. Asimilasyon, magma karışımı ve fraksiyonlaşma süreçlerine işaret eden dengesizlik dokuları bu kayaçlarda yaygın olarak gözlenmektedir. Kayaçların tüm kaya kimyasal analiz verilerine göre, alkalin ve subalkalin (kalkalkalin) özellikli iki farklı grup oluşturduğu gözlenmiştir. Element dağılımlarında genellikle benzer davranışlar gösteren bu kayaçların farklı kaynak bölgesinden ancak aynı fraksiyonlaşma süreçleri ile oluştuğu düşünülmektedir. Çalışma alanında yer alan Sim Toprak ve Şakşak taş ocağı örneklerinin yapı malzemesi (agrega) olarak özelliklerinin incelenmesi sonucunda özgül ağırlığının ve dona dayanıklılığının agrega malzemesi olarak uygun olduğu, ancak bu örneklerin alkali azalması ve çözünen silis değeri bakımından kullanılabilirliğinin uygun olmadığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler; Solhan volkanitleri, petrografi, jeokimya, magma karışımı, ayrımlaşma, agregaStudy area, in eastern Anatolian region, in about 22 km northwest of Bingöl state, notably Yolçatı village that situate on the way to Elazığ-Bingöl, Sarıcan, Görmezler, Bulgurcuk, Kuruca, Dikme, Gökçekanat villages and with these villages around, is limited. In study area, Middle Eocene-Upper Oligocene Kırkgeçit Formation with together study subject Upper Miocene-Pliocene Solhan Formation outcrop. Solhan Formation usually pyroclastic rocks that occur from tuff and pyroclastic brecia and lava flows is represented. In this study, petrographical and geochemical characteristics of lava flows is investigated. In the area, lava flows that is dark colour, locally cooling crack, bedding, round the big blocks show different physical and morphological features according to rock types. Especially, while basaltic lavas are characteristic by round the big block, fine crystalline, extreme rigid and sharp-edged, other rock types have characteristics such as very fragile, fissured, porphyritic and vesicular texture. As a result of petrographical study of lava flows of Solhan volcanites, it is determined that rocks are basalt, andesite and trachyte composition. Rocks usually demonstrate porphyritic, glomeraporphyritic, ophitic, sub-ophitic, vesicular and trachytic textures and consist of plagioclase, olivine, pyroxene, sanidine phenocrystal and rate of phenocrystal index is 35%. Generally, in the rocks, opaque minerals are common, and Ti-magnetite in composition. In balance textures that indicate assimilation, magma mixing, fractionation are commonly seen in these rock. According to whole rock analyse datasets, it is seen that rocks are separted into two different groups alkaline and sub-alkaline. It is thought that, these rocks that show usually same characteristic in element distribution are different source region, but occur from same fractionation process. Sim Toprak and Şakşak quarry samples are analyzed as aggregate characteristics, and it is determined that, their specific gravity and frost resistance are suitable as aggregate material, however in terms of alkali reduction and solute silica values of these samples availability are not convenient. Key Words; Solhan volcanites, Petrography, Geochemistry, Magma Mixing, Differentiation, Aggregate