ARAPGİR (MALATYA) GÜNEYBATISINDAKİ ALANIN STRATİGRATİF VE TEKTONİK ÖZELLİKLERİ

Abstract

İnceleme alanı, Malatya İIFne bağiı Arapgir İlçesi'nin batı ve güneybatısında yaklaşık 252 km" iik bir alanı kapsamaktadır. İnceleme alanında yaşlıdan gence doğru; Permo-Triyas yaşiı Keban Metamorfitieri, Alt Miyosen yaşlı Alibonca Formasyonu, Alt-Ost Miyosen yaşlı Malatya volkanitleri, Pleyistosen yaşlı Meteristepe formasyonu ile Yoncalı formasyonu, Kuvaterner yaşlı yamaç molozu ve güncel alüvyonlar yüzeylemektedir. Tabanı inceleme alanı içinde gözlenmeyen ve daha genç birimlere temel oluşturan Keban Metamorfitieri kalkşist ve mermer litolojisîyle temsil olunmaktadır. Birim, Aiibonca Formasyonu tarafından uyumsuz olarak örtülmektedir. Alibonca Formasyonu, karbonat platformu ürünü olan orta-kalm tabakaianmalı kireçtaşları ile bu kireçtaşlannm çökelaiği Miyosen Denizi'nin ilişkili olduğu lagünlerde çökelen killi kireçtaşı, marn ve kömür tabakaları içeren çamurtaşianndan oluşmaktadır. Farklı temelier üzerine uyumsuz olarak gelen birim, Akitaniyen-Burdigaiiyen zamanında bölgenin transgresyon etkisi altında kalması ile oluşmuştur. Aiibonca Formasyonu ilk kez bu çalışmada Süceyin kireçtaşı üyesi ve Kınık marn üyesi şeklinde iki alt bölüme ayınlarak incelenmiştir. Alt-Üst Miyosen yaşlı Malatya volkanitleri, bazaitik ve andezitik bileşimli agiomera, tüf-lapıili; bunları kesen dasilik, andezitik ve bazaitik bileşimli lav akıntılarından oluşmaktadır. Birim, Aiibonca Formasyonu'nu uyumlu olarak örtmektedir. Bu uyumlu ilişki ve Alibonca Formasyonu'nun üst seviyelerini oluşturan kireçtaşı tabakalarının tüllerle araseviyeiî oluşu, Alibonca Formasyonu'nun çökeliminin son evresinde (Geç Burdigaliyen) volkanik faaliyetin de başladığını gösterir. Birim, Pleyistosen yaşlı Meteristepe formasyonu tarafından uyumsuz olarak örtülür. Malatya volkanitleri bu çalışmada litolojik özelliklerine dayanılarak, Yanıklar agiomera üyesi, Sığırcmşağı tüf-lapiiii üyesi, Geyiktepe dasit üyesi, Sarıkaya bazalt üyesi ve Şakşaktepe andezit üyesi şeklinde beş üyeye ayınlarak incelenmiştir. VîiGeçici selienmeierie çökelen seyrek çakıiiı-biokiu gevşek tortullar ilk kez bu çaiişmada tanımlanmış ve Meteristepe formasyonu oiarak adlandırılmıştır. Düzlemsel çapraz tabakianmah kumtaşı-siiflaşı litolojisindeki deita çökeiieri yine iik oiarak bu çalışmada incelenmiş ve Yoncalı formasyonu adıyla tanımlanmıştır. Kuvaterner yaşlı yamaç molozları ve güncel alüvyonlar, inceleme alanındaki en genç birimler olup, kendilerinden yaşlı bütün birimleri örtmektedirler. Alpin Orojenik Kuşağı içinde yer alan inceleme alanı tektonik bakımdan oldukça aktiftir. Alpin Orojenezi'nin etkisi altında kalan Türkiye'nin önemli tektonik yapılarından ikisi olan Ovacık Fay Zonu'nun ve Malatya Fay Zonu'nun bir bölümü inceleme alanı içinde yer alır. Sol yünlü doğrultu atımlı Malatya Fayı K 20<,-25° D doğrultusunda; yine aynı nitelikteki Ovacık Fayı ise üç farklı segmentiyle K 32°- 70° D arasında değişen doğrultularda yaklaşık 4,5 km genişliğinde bir zon şeklinde inceleme alanını katetmektedir. Birbirine paralel - yarı paralel olan ve kuzeyden güneye doğru Kızılca Fayı, Kuyruksallamaz Fayı, Gözeli Fayı olarak adlandırılan bu fay segmentleri, çizgisei uzanımlı vadi morfoiojilariyle, sıralı su kaynaklarıyla, sıralı tepelerle ve etkiledikleri birimlere kazandırdıkları ötelenmelerle oldukça belirgindirler. Yoncalı, Çobandere, ve Kavunluk doğrultu atımlı fayları ile niteliği belirlenemeyen Arhutdere Fayı, inceleme alanında ilk kez bu çalışmada baritaianıp adlandırılan diğer önemli tektonik yapılardır. Bunların dışında özellikle Ovacık ve Malatya faylarının geçtiği kesimlerde gözlenen çok sayıda daha küçük ölçekli doğrultu atımlı ve eğim atımlı faylar ile kıvrımlı yapılar, inceleme alanım etkileyen yoğun tektonizmayı işaret ederler. İnceleme alanındaki çeşitli birimlerden alınan kırık/çatlak ölçüleri ile tabaka duruşlarının değerlendirilmesi sonucu, bölgeyi etkileyen en büyük asal gerilmenin K 10-15° B doğrultusunda olduğu saptanmıştır.Anahtar kelimeler: Malatya, stratigrafi, tektonik, Alibonca Formasyonu, Malatya volkanitleri, Ovacık Fayı, Malatya Fayı.

Studied area covers approximately 252 km3 area on the west and southwest part of Arapgir which belongs to Maiatya province, in the studied area from old to young: it is observed the outcrop of Permo-Triassic old Keban Metharnorphites, Lower Miosen of old Alibonca Formation, Lower Miosen-Upper Miosen of old Malatya Volcaniîes, Pleistosen of old Meteristepe formation and Yoncali formation, Quaternary old debris flow and current alluvions. Keban Metharnorphites, which its sole is not studied and forms the base for younger units, is represented calcschist and marble litoiogy. Unit is covered unconformably by Alibonca Formation. Alibonca Formation is formed by medium-thick bedded limestone which is produced from carbonate shelf and clayey limestone precipitated in lagoons related Mioesen sea in which 'limestone is precipitated and mudstone consist of coal bed and marl. Unit, coming unconformably over different bases, was formed since the region was under transgression effect at the time of Akitaniyen-Burdigaliyen. By dividing into 2 sub chapters, Alibonca Formation is examined for the first time in this study, as a member of Suceyin limestone and member of Kmik mari. Lower Miosen-Upper Miosen is formed by Malatya volcanites, basaltic and andesitic compound of agglomerate, tuff-lapiilistone and basaltic, andesitic and dasitic compounded lava flows which cuts all these. Unit covers Alibabonca formation concordantly. This relation concordant and being of with tuff of limestone layers which form Alibonca Formation upper levels show that on the final step of (Late Burdigalien) precipitation of Alibonca Formation, volcanic activities also begins. Unit is covered unconformably by pleistosen old Meteristepe formation. Depending on litologicai features, Maiatya volcanites is examined in this study in different 5 members as rxYanıkiar aglomerate member, Sığırcıuşağı tuff-iapiilistone member, Geyiktepe dacite member, Sarikaya basait member and Saksaktepe andesitc member. The precipitated rare pebble-blocked loose sediments caused by temporary floods, for the first time in this study is defined and named as Meteristepe formation. Planar cross bedded delta precipitated sediments on sandstone-siitstone iitoiogy again for the first time was examined in this study and named as Yoncalı formation. Quaternary old debris flow and current alluvion is the youngest unit on the studied area and covers all the other older units. Studied area which is in the sphere of Alpine Orogeny belt is ratherly aciiv in terms of tectonic. Two important tectonic structures of Turkey which is under the influence of Alphine Orogeny line, some part of Malatya Fault and of Ovacik Fault Zone is inside of studied area. Left-lateral strike slip Malatya Fault, on N 20-25° E direction, also at same characteristics, Ovacik Fault, with its 3 different segments in changing directions between, N 32-70° E pass studied area about 4,5 km width as a zone form. Paraliel-semi parallel to each others from north to south Kızılca Fault, Kuyruksailamaz Fault and Gözeli fault with their line stretched valley morphologies, in due order water resources, in due order hills and with provided offset to units from which they are affected, are rather pronounced. The other important tectonic features of the study area are Yoncalı, Çobandere and Kavuniuk strike-slip fauits and also Arhutdere fault which couldn't be classified due to its unclear outcrop features. All these faults are firstly named and mapped in this study. The small scale strike slip faults, gravity faults and folded bodies situated in the zones of the Ovacik and Malatya fauits indicate the tectonism effecting on the study area. The interpretation of analysis of the fractures and bedding attitudes obtained from the formations indicates that the main compressional stress effects the study area in the direction of N 10-15° W.Key words: Malatya, stratigraphy, tectonic, Alibonca Formation, Malatya Voicanites, Ovacık Fault, Malatya Fault.