ŞEKİL HATIRLAMALI CUZNAL ALAŞIMLARINDA SOĞUTMA HIZI ETKİLERİ VE ÇÖKELTİ KİNETİKLERİ

Abstract

Yüksek Lisans Tezi ŞEKİL HATIRLAMALI CuZnAl ALAŞIMLARINDA SOĞUTMA HIZI ETKİLERİ VE ÇÖKELTİ KİNETİKLERİ Murat ESKİL Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fizik Anabilim Dalı 2000, Sayfa: XIV+97 Şekil hatırlamalı bakır bazlı alaşımlar, dönüşüm öncesi ve sonrası uygulanan termal işlemlere çok duyarlı olup; bu etkiler alaşımların kristaloğrafik, morfolojik ve mekanik özelliklerinde veya diğer dönüşüm parametrelerinde önemli değişimlere sebep olabilir. Bu çalışmada, uygulanan farklı termal işlemler etkisiyle iki şekil hatırlamalı CuZnAl alaşımının bazı dönüşüm parametrelerinde ortaya çıkan değişimler X-ışım difraksiyonu, diferansiyel tarama kalorimetresi, taramalı elektron mikroskobu, optik metalografi ve sertlik ölçümü yöntemleriyle incelendi. 7? faz bölgesinden farklı ortamlarda soğutulan alaşım numunelerinde L2ı- »M18R martensitik dönüşümünün gerçekleştiği tespit edildi. M18R monoklinik martensit yapının örgü parametreleri ve bunların soğutma hızıyla değişimleri belirlendi. Ayrıca, 9R yapısı için n = 1 ve 1 8R yapısı için n = 4 olmak üzere {hı-hi) / 3 = (#/-£/) I n bağıntısını sağlayan (hıkjl) ve (/?p£?/) Miller indisli düzlem çiftlerinin Ad düzlemlerarası uzaklık farklarının soğutma ortamına bağlı değişimleri incelendi. Diferansiyel tarama kalorimetresi ölçümlerinden, ilk termal çevrimler için austenitik dönüşüm sıcaklıklarının sonraki termal çevrimlerdeki değerlerine göre oldukça yüksek çıktığı tespit edildi; bu sonuç, ilk çevrim öncesindeki martensit yapının çok güçlü stabilizasyona sahip olduğu şeklinde yorumlandı. Farklı reaksiyon hızı ölçümlerinden, ısıtma hızının artmasıyla ters dönüşüm sıcaklıklarının yükseldiği, fakat soğutma hızının artmasıyla ileri dönüşüm sıcaklıklarının düştüğü gözlendi. Taramalı elektron mikroskobu ve optik mikroskop olmak üzere iki farklı teknikle gerçekleştirilen mikroskobik gözlemlerde tane yapılan incelendi; birbiriyle uyumlu plaka grupları, plaka martensitler, V-tip martensit yapılanmaları, ikiz-benzeri bandlanmalar, çökelti fazlan ve mikroçatlaklar tespit edildi. Bu tür morfolojik özelliklerin genellikle soğutma hızına fazlaca bağlı olmadığı görüldü. Termal çevrimleme etkisiyle numunelerin sertliklerinde ortaya çıkan artışlar, çevrimleme esnasında tersinmez süreçlerle oluşan dislokasyonlar gibi yapısal kusurlara dayandmldı ve numunelerin daha kararlı bir yapıya geçişinin bir göstergesi olarak yorumlandı. Aynca, Alaşım 2 numunesinin sertlik ölçümlerinin Alaşım 1 numunesine göre daha büyük çıkması, Alaşım 2 nin alüminyum oranının daha büyük olmasına bağlanmıştır. Anahtar Kelimeler: CuZnAl alaşımlan, şekil hatırlama olayı, M18R martensit yapı, soğutma hızı etkileri, düzlemlerarası uzaklık farkı, dönüşüm sıcaklıklan, martensit morfolojisi, çökelti kinetikleri, Vickers mikro sertliği.