KÖMÜRHAN OFİYOLİT BİRİMİ'NİN PETROGRAFİK VE PETROLOJİK İNCELENMESİ

Abstract

İnceleme alanı, Doğu Toros Orojenik Kuşağı içerisinde Elazığ'ın güneybatısında yeralmaktadır. Bölgede, 1- Paleozoyik - Mesozoyik yaşlı Pütürge Metamorfitleri, 2- Kretase yaşlı Kömürhan Ofiyolitleri, 3- Üst Kretase yaşlı Elazığ Mağmatitleri, 4- Orta Eosen yaşlı Maden Karmaşığı, 5- Tersiyer yaşlı Kırkgeçit Formasyonu, 6- Kuvaterner yaşlı alüvyonlar olmak üzere 6 farklı birim yüzeylemektedir. Ofiyolitler ile tektonik dokanak oluşturan Pütürge Metamorfitleri, çeşitli şistler ve distenli kuvarsitler; Elazığ Mağmatitleri ise bazaltik yastık lavlar ve ofiyolitlerin gabroları içerisinde intrüzif dokanaklar oluşturan granitik bileşimli derinlik kayaçları ile temsil edilmektedir. Kırkgeçit Formasyonu tabanda konglomera, kumtaşı ile başlayıp, kireçtaşları ile devam etmekte ve Elazığ Mağmatitleri ve Kömürhan Ofiyoliti üzerine açılı uyumsuzlukla gelmektedir. Maden Karmaşığı bazaltik lavlar, tüf, lapilli taşı, aglomeralar ve kırmızı renkli çamurtaşları ve kireçtaşı blokları ile temsil edilmektedir. Kuvaterner oluşumlar ise çakıl, kum v.s.den oluşmuştur.IV Çalışmanın asıl amacını oluşturan; petrografik, petrolojik ve jeokimyasal özellikleri incelenen Kömürhan Ofiyolitleri geniş bir alanda yüzeylenmekte ve güneyde Maden Karmaşığı üzerine tektonik olarak gelirken, kuzeyde ise Elazığ Mağmatitleri, Kömürhan Ofiyolitleri üzerine bindirmektedir. Kömürhan Ofiyolitferi, piroksenit - verlit, gabrolar, gabroları kesen diyabaz dayklan ile diyabaz dayk kompleksinden oluşmuştur. Kömürhan Ofiyolitleri' nin jeokimyasal analiz sonuçlan, ana ve iz element ayrım diyagramlarına taşınmış olup, bu diyagramlar magma tipinin toleyitik; tektonik ortamın ise dalma ile ilişkili ada yayı toleyitik olduğunu göstermektedir. Bunun nedeni ise E tipi MORB (zenginleşmiş MORB) olmasındandır. Kömürhan Ofiyolit biriminin ilişkili olduğu kayaçlar topluluğunun jeokimyasal özellikleri, bu ofiyolitin supra- subduction zonunda oluşan ofiyolitlerin özelliklerine benzerlik göstermekte, tipik okyanus ortası sırtı ofiyolitlerinden ayrılmaktadır. Bu nedenle, Kömürhan Ofiyolitleri, supra - subduction zonu ofiyolitleri olarak kabul edilmektedir. Kömürhan Ofiyolitleri, bölgede Üst Triyas'tan itibaren açılmaya başlayan Neotetis'in güney kolunun, Üst Kretase'den itibaren kuzeye doğru dalmasına bağlı olarak üstteki okyanusal levhada oluşan açılma zonu ürünleridir. Üst Kretase sonlarına doğru kuzey - güney doğrultulu sıkışma sonucu bu açılma durmakta ve oluşan bu ofiyolitler üzerinde Elazığ Mağmatitleri'ni veren ada yayı gelişmekte ve sıkışmaya bağlı olarak, Bitlis - Pütürge masifleri güneye doğru yay üzerine itilmektedir. Yay oluşumu ve Bitlis - Pütürge masiflerinin itilmesi ile oluşan kabuk kalınlaşmasına bağlı olarak ofiyolitin metamorfizması ve kısmi ergimesi ile granitik magma oluşmakatadır. ANAHTAR KELİMELER : Gabroik kayaçlar, ofiyolit, petrografi, supra - subduction, Kömürhan, Doğu Toros, Türkiye.In the investigated area which is situated in the Eastern Taurus Orogenic Belt in the Southeast part of Elazığ, the following six different units crop out. 1- Palaeozoik - Mesozoic Pütürge Metamorphices, 2- Cretaceous Kömürhan Ophiolites, 3- Upper Cretaceous Elazığ Magmatics, 4- Middle Eocene Maden Complex, 5- Middle Eocene - Oligocene Kırkgeçit Formation, 6- Quvaternary alluviums. Pütürge Metamorphics consist of various schists, kyanite quartzites and recrystalized limestones. The contact between these metamorphics and other units are tectonics. The Upper Cretaceous Elazığ Magmatics are composed of basaltic volcanics, in general basaltic pillow lavas and granitic plutonics. The granitic plutonics cut the Kömürhan Ophiolites and basaltic volcanics. The Eocene Kırkgeçit Formation which starts with conglomerates and sandstones and continues upward with limestones covers Elazığ Magmatics and Kömürhan Ophiolite with an angular unconformity. The Maden Complex consist ofVI basaltic lavas, tuffs, lapillistones, aglomerate and red mudstones and limestone blocks. Quvateraary alluviums are represented by gravels, sands and silts. Kömürhan Ophiolites of which petrographic - petrological and geochemical properties are subject of this study, cover large area and overthrusted on to the Middle Eocene Maden Complex in the southern part and in the northern part the Elazığ Magmatics overthrusted on to the Kömürhan Ophiolites. The Kömürhan Ophiolites are composed of wherlite - pyroxenite, gabbros, diabase dikes complex and dikes cutting the gabbros. The geochemical data indicate that the Kömürhan Ophiolites are derived from the tholeiitic magma, E type MORB. The lithological and geochemical features of Kömürhan Ophiolite unit compare to the features of supra - subduction zone ophiolites and differ from the typical oceanic ridge ophiolites. Therefore the Kömürhan Ophiolite accepted on a supra - subduction ophiolite. The Kömürhan Ophiolites were formed by spreading above a northward - dipping intra oceanic, subduction (supra - subduction) of Neothethyan Ocean during Upper Cretaceous and thrusted on the Maden Complex after Middle Eocene. KEY WORDS: Gabroic rocks, ophiolite, petrography, supra - subduction, Kömürhan, Eastern Taurus, Türkiye.