PALU VE KEBAN ARASINDAKİ FIRAT NEHRİ KIYI SEDİMENTLERİNİN ENDÜSTRİYEL HAMMADDE OLARAK KULLANILABİLİRLİĞİNİN İNCELENMESİ

Abstract

Palu - Keban Baraj gölü arası Fırat Nehir sedimanlarının kimyasal bileşimleri, Fırat Nehir sedimanlarının sub-litaranit ve feldispatlı litaranit olarak adlandırılabileceğini göstermektedir. Söz konusu sediman örneklerinin Pb izotop bileşim oranlarının, nehir sedimanlarının yerel litolojik birimlerin ayrışmasının doğal sonucu olduğunu ve antropojenik etkilerin sediman kimyası üzerinde etkili olmadığını göstermektedir. Ortalama 206Pb/207Pb=1,205 değeri nehir sedimanlarının daha çok volkano- sedimanter kayaçlardan gelen doğal kurşun değerleri aralığında olduğunu, Fırat Nehri akım yönü boyunca yüzeyleyen, Pliyo-Kuvaterner yaşlı Palu Formasyonu, Üst-Miyosen- Pliyosen yaşlı Çaybağı Formasyonu ve Üst Kretase yaşlı Elazığ Magmatitlerinin volkano-sedimanter birimlerinin litolojik özelliklerini taşıdığını göstermektedir. Fiziko-mekanik deneyler Fırat Nehir sedimanlarının; görünür özgül ağırlıklarının 2.6 gr/cm3, optimum bitüm içeriğinin % 4.6, karışım türü stabilite değerlerinin >2300 kg olduğunu göstermektedir. Doğu Anadolu Fay Zonu yakınından alınan sediman örneklerinin (P39'dan P50'ye kadar), fiziksel özelliklerinin diğer örneklerden farklı olduğu ve bu noktada yüzeysel su sirkülasyonunun, süspansiyon madde içeriğini artırarak sedimanlardaki kil boyu malzemenin çökelimini artırdığı düşünülmektedir. Elde edilen tüm sonuçlar, P39 nolu örnek noktasından (Doğu Anadolu Fay Zonu) kuzeye doğru alınan nehir sediman örneklerinin tamamının, agrega ve asfalt yol sektöründe inşaat malzemesi olarak kullanımının stabilite ve akma açısından uygun olduğu belirlenmiştir.

Chemical composition of the Fırat River bank sediments which are located between Palu and Keban Dam Lake show that the Fırat River's sediments can be named as sub-litharenite and felspar litharenite. Pb isotope composition ratios of the studied sediment samples show that the natural weathering of the local lithologic unites is to be more effective on the river sediment chemistry than anthropogenic effects. Average of 206Pb/207Pb=1.205 ratio of the river sediments shows that the sediments are mostly between natural lead values which come from volcano-sedimentary rocks. The units have characterization of Plio-Quaternary Palu Formation, Upper Miocene Çaybağı Formation, and Upper Cretaceous Elazığ Magmatic rocks. Physco-mechanic experiments show that the sediments of the Fırat River have 2.6 gr /cm3 specific weight and sediments' content of optimum bitumen is 4.6 % and their kind of combination's stability value is 2300 kg. The sample sediment (P39) has taken from the east side of the East Anatolian Fault Zone, and has different cemical features from the other samples. The sample sites from P39 to P50 have different physical features due to the superficial water circulation witin fault zone, and increase on the sedimantation of clay minerals becaues of abundance of suspension matter within the river water. According to the all results, the whole sediment samples which have taken from the north of sample site at P39 (East Anatolian Fault Zone) are suitable for aggregate and asphalt as construction industry raw materials interms of stability and fluxing.