KEBAN VE KARAKAYA HES'DE ENERJİ VERİMİNİN İKLİM PARAMETRELERİNE BAĞLI OLARAK AKILLI SİSTEMLERLE ANALİZİ

Abstract

Enerji; hayat kalitesini iyileştiren, ekonomik ve sosyal iyileşmeyi sağlayan en önemli faktördür. Ülkelerin büyümesi için sanayileşmeye, sanayileşme için ucuz, temiz ve kesintisiz enerjiye, enerji için ise finans, teknoloji ve insan kaynağına ihtiyaç duyulmaktadır. Ülkemizin enerji tüketiminin her geçen gün artması sebebiyle, diğer enerji alternatifleri karşısında milli kaynak olan suyu kullanan hidroelektrik santrallerinin yapımına ve yüksek verimli bir şekilde işletilmesine gerek duyulmaktadır. Bu çalışmada; Diyarbakır ili sınırları içerisinde bulunan Karakaya Hidroelektrik Santrali ile Elazığ ili sınırları içerisinde bulunan Keban Hidroelektrik Santralinin verim ve üretim değerlerinin yapay sinir ağları ile tahmini yapılmıştır. Bu tahmin çalışmasında santral göl havzasının bulunduğu bölgenin ortalama nem, yağış miktarı, açık yüzey buharlaşma miktarı, ortalama basınç ve sıcaklık gibi meteorolojik verilerinden ve hidroelektrik santralin de gelen suyun debisi, hidrolik düşü, buharlaşan su ve özgül su sarfiyatı gibi santral verilerin son beş yıla ait (2008-2012) aylık ortalamaları alınarak, örneklemeler yapılmıştır. Veriler arasından; meteorolojik ve santral verileri giriş, hidroelektrik santralin üretimi ve verimi de çıkış bilgisi olacak şekilde yapay sinir ağının (YSA) çalışması düzenlenmiştir. Teorik analiz sonucu elde edilen denklemler Matlab ve Excel programları kullanılarak çözülmüş ve grafikler halinde sunulmuştur. Oluşturulan YSA modeli ile Karakaya ve Keban Hidroelektrik Santralinin üretim ve verimi yaklaşık %99 doğrulukla tahmin edilmiş olup, bu da elektrik enerjisi ihtiyacının arttığı günümüzde, bir sonraki yıllara ait taleplerin karşılanmasında yapılacak olan çalışmalara yardımcı olabilecektir.

Energy is the most important element which improves the quality of life and maintains economical, social progress. For development of a nation industry is essential; for industry: cheap, clean and continuous energy, for energy: money, technology and human resources are needed. Since energy consumption of our country increases day by day, power plants using water, which is a national resource, rather than other alternatives, are needed to be built and operated with the highest efficiency. In this study, efficiency and generation values of Karakaya Hydroelectric Power Plant (in Diyarbakır) and Keban Hydroelectric Power Plant (in Elazığ) are estimated by using artificial neural networks (ANN). For the study; monthly average meteorological values such as humidity, precipitation, open surface evaporation, pressure, temperature of reservoir basin and power plant values like water flow rate, hydraulic head, vaporized water and specific water consumption of the last five years (2008-2012) are taken and sampled. The ANN is set in such a way that the meteorological and power plant values are used as inputs, the generation and efficiency values are gained as outputs. Equations acquired by the theoretical analysis are solved by using MS Excel and Matlab, and presented in graphs. Using the ANN model, generation and efficiency of Karakaya and Keban Hydroelectric Power Plants are estimated with a 99% precision and it may be presumed that, this model will be able to help the studies about meeting the increasing energy demand of following years.