SULUOVA (AMASYA) KUZEYBATISINDAKİ EOSEN ÇÖKELLERİNDE SEDİMANTOLOJİK İNCELEMELER

Abstract

oz Yüksek Lisans Tezi SULUOVA (AMASYA) KUZEYBATISINDAKİ EOSEN ÇÖKELLERİNDE SEDİMANTOLOJİK İNCELEMELER Calibe Koç Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı 2002, Sayfa: 52 Amasya ili Suluova ilçesinin kuzeybatısında yeralan inceleme alanının birimlerini Doğdu Formasyonu (Santoniyen-Kampaniyen), Çeltek Formasyonu (Alt Eosen), Armutlu Formasyonu (Alt-Orta Eosen), Osmanoğlu Formasyonu (Üst Eosen) ve Neojen çökelleri oluşturur. Santoniyen-Kampaniyen yaşlı Doğdu Formasyonu inceleme alanında beyaz, gri renkli kireçtaşlarından meydana gelmiştir. Kireçtaşları bol kırıklı çatlaklı ve ince-orta tabakalanmalıdır. Doğdu Formasyonu üzerine uyumsuz olarak gelen kömür içeren Alt Eosen yaşlı Çeltek Formasyonu kömür ve organik malzemeli çamurtaşları ve bunlarla yanal-düşey geçişli çamurtaşları, kumtaşlan ve konglomeralardan oluşmaktadır. Kömür içeriği bakımından önemli bir yere sahip olan Çeltek Formasyonu'nun tortulları delta düzlüğü ve deha önü fasiyeslerini karakterize etmektedir. Delta düzlüğü tortulları gri-boz renkli organik malzemeli çamurtaşları ve kömürlerden oluşmaktadır. Delta önü fasiyeslerini ise gri-yeşil çamurtaşları, silttaşları, kaim tabakalı kumtaşlan ve merceksi geometrili konglomeralar oluşturmaktadır. Delta önü çamurtaşı fasiyesi içerisinde bentik ve planktik foraminiferler mevcuttur.II Alt-Orta Eosen yaşlı Armutlu Formasyonu bu çalışmada Tersakan Dere üyesi ve Kayadüzü volkanik üyesi olarak ikiye ayrılmıştır. Tersakan Dere üyesi denizel ortamı karakterize eden delta önü, kıyı yüzü, kıyı ötesi-geçiş ve kıyı ötesi fasiyes topluluklarından oluşmuştur. Delta önü fasiyesleri kalın tabakalı kumtaşları, gri-yeşil çamurtaşları, kırmızı çamurtaşları ve kömürlerden kuruludur. Kalın tabakalı kumtaşları ve kırmızı çamurtaşları bentik ve planktik foraminifer içermektedir. Büyük ölçekli çapraz tabakalı kuvarsça zengin kumtaşları kıyı yüzü fasiyesini karakterize eder. Sözkonusu kumtaşları yoğun biyojenik oygu yapıları ve seyrek bentik foraminifer içermektedir. Kıyı ötesi-geçiş fasiyes birliği paralel laminah kumtaşları, dalgalı tabakalı kumtaşları, gri-yeşil çamurtaşları ve kırmızı çamurtaşı fasiyeslerinin ardalanmasından kuruludur. Kıyı ötesi fasiyes topluluğu ince taneli kumtaşı ara seviyeleri içeren gri-yeşil çamurtaşlarından oluşmaktadır. Bu topluluk kıyı ötesi-geçiş fasiyes topluluğu ile yanal-düşey ilişkilidir. Orta Eosen Kayadüzü üyesi denizel ortama yayılan bir volkanizma litolojisine sahip olup, bazaltik lav araseviyeleri (andezit, bazalt, dasit) içeren volkanik kumtaşı, çamurtaşı, tüfit ve piroklastitlerin oluşturduğu volkano-sedimanterlerden oluşur. Kırmızı ve gri renkler sunan volkanik kayaçlar sütunsal yapılar ve akma izleri göstermektedir. Osmanoğlu Formasyonu, kalker tüfîi ve kırıntılı kayaçlarla temsil edilmekte olup birimin yaşı stratigrafik konumuna göre Üst Eosen olarak verilmiştir. Eosen çökelleri üzerine uyumsuz olarak gelen Neojen çökelleri kil ve kalsit çimentolu konglomera ve kumtaşlanndan oluşmuştur. İnceleme alanında Kuzey Anadolu Fayı'na paralel, diyagonal ve dik durumda bulunan çeşitli faylar, antiklinaller ve senklinaller yeralır. Bu yapılar genel olarak kuzeybatı- güneydoğu, kuzeydoğu-güneybatı doğrultuludur. Faylar makaslama kuvvetlerinin etkisi sonucu oluşmuştur. Sözkonusu faylar ve kıvrımlar Doğdu Formasyonu üzerinde bir takım yerel topoğrafik rölyeflerin oluşmasına sebep olmuştur. Bu rölyeflere bağlı olarak ha\"zanın güneyinde gelişen bir koy'da Çeltek Formasyonu'nun delta düzlüğü ve delta önü fasiyesleri gelişmiştir. Havzanın kuzeyine doğru sözkonusu bu delta önü çökelleri Armutlu Formasyonu'nu oluşturan delta ilerisi, kıyı ötesi ve kıyı ötesi-geçiş fasiyesleri ile yanal-düşey ilişkilidir. Zamanla gelişen transgresyona bağlı olarak Armutlu Formasyonu'na ait denizel tortullar Doğdu Formasyonu'nun kireçtaşlarını kademeli olarak üzerlemiştir. ANAHTAR KELİMELER: Sedimantoloji, delta, kıyı yüzü, kıyı ötesi, kömür, Çeltek Formasyonu, Armutlu Formasyonu, Amasya.Ill ABSTRACT (Master Thesis) SEDIMENTOLOGICAL INVESTIGATIONS OF EOCENE DEPOSITS IN THE NORTHWEST OF SULUOVA (AMASYA) AREA Calibe Koç Fırat University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Geological Engineering 2002, Page: 52 The studied area is located in the northwest of Suluova township of Amasya. Gological units are represented by Doğdu Formation (Santonian-Campanian), Çeltek Formation (Lower Eocene), Armutlu Formation (Lower-Middle Eocene), Osmanoğlu Formation (Upper Eocene) and Neogene deposits. In the studied area, Doğdu Formation consists of thin-middle bedded white-grey limestone, which commonly contain crack. This formation is overlain unconformably by Lower Eocene Çeltek Formation which composed of an alternation coal and organic rich mudstone, passes laterally and vertically into mudstone, sandstone and conglomerates. Çeltek Formation is characterized by delta plain and delta front fades, which is important the reason why it has coal. Delta plain deposits consist of organic rich grey mudstone and coal while delta front deposits have composed of grey-green mudstones. siltstones, thick-bedded sandstones and lenticular body conglomerates. There are benthic and planctic foraminiferia in the grey-green mudstones. At this study, Lower-Middle Eocene Armutlu Formation has been divided as Tersakan stream member and Kayadüzü volcanic member. Tersakan stream member consists of marinal delta front, shoreface, offshore-transition and offshore fades associations. DeltaIV front facies consist of thick-bedded sandstones, red sandstones containing bentic and planctic foraminiferia, grey-green mudstones ve coal. Shoreface facies is characterized by large-scale cross-bedded sandstones. These sandstones include commonly bioturbation and rarely benthic foraminiferia. Offshore-transition facies association composed of an alternation of parallel laminated sandstones, waved-bedded sandstones, grey-green mudstones and red mudstone facies. Offshore facies associations consist of grey-green mudstones which includes fine grained sandstone levels. This facies association passes laterally-vertically into offshore- transition facies association. Middle Eocene Kayadüzü member which has lithology of volcanizm spreading within marine environment consists of an alternations of bedded mudstones, volcanic sandstone, tuff, aglomerata and volcanic rock such as basalt, andesite. dacite, diabas. Red-grey volcanic rock show columner and flow structures. Osmanoğlü Formation is represented by carbonate-tuff and clastic rocks. Age of it has been offered as Upper Eocene according to stratigraphic position. Eocene deposits are overlain unconformably by, Neogene deposits which consist of clay-calcite cemented conglomerates and sandstones. In the studied area, there are various faults, anticlinals and senclinals which parallel, oblique and vertical to North Anatolian Fault. These structures generally strike NW-SE and NE-SW. The formation of the faults are related with shear stress in the region. Local topographic reliefs were formed by the tectonic structures on the Doğdu Formation. In the south of basin, delta plain-delta front facies of Çeltek Formation deposited at a bay which associated with the tectonic structures. Toward the north of the basin the delta front deposits passes laterally and vertically into prodelta, offshore and offshore-transition facies association of the Armutlu Formation. The limestone of Doğdu Formation was onlapped by marinal deposits of the Armutlu Formation associated with transgression. KEY WORDS: Sedimentology, delta, shoreface, offshore, coal, Çeltek Formation, Armutlu Formation, Amasya.