İLKÖĞRETİM MATEMATİK ÖĞRETMENİ ADAYLARININ PROBLEM KURMA SÜRECİNDE SERGİLEDİKLERİ ÜSTBİLİŞSEL DAVRANIŞLARDAN YANSIMALAR - PEKMEZ, ZEYNEP (Fırat Üniveristesi, 2026)
Problem kurma süreci, öğrencinin kendi düşünce yapısı üzerinde düşünmesini sağlar. Bu doğrultuda, araştırmanın amacı, matematik öğretmeni adaylarının problem kurma sürecinde sergiledikleri üstbilişsel davranışları incelemek ve bu süreçlere ilişkin düşünsel yansımalarını ortaya koymaktır. Araştırma nitel yaklaşım temelinde yapılandırılmış ve durum çalışması deseni benimsenmiştir. Katılımcılar, ilköğretim matematik öğretmenliği lisans programında öğrenim gören 12 dördüncü sınıf öğretmen adayıdır. Veri toplama araçları Problem Kurma Görev Formu ve Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Formudur. Veriler üstbilişsel davranışları belirlemede hem on-line (görev temelli görüşme) hem de off-line (görüşme) yöntemlerle toplanmış, tematik analiz ve yönlendirilmiş içerik analizi ile çözümlenmiştir. Öğretmen adaylarından bir örüntü içeren yarı-yapılandırılmış problem kurma görevinde kolay-orta-zor problem kurmaları istenmiştir. Bulgular, zorluk düzeyi arttıkça öğretmen adaylarının problem kurma sürecinde üstbilişsel davranışlarının arttığını göstermiştir. Planlama boyutunda "koşulları ve sınırları belirleme", izleme ve kontrol boyutunda "gösterimi ve/veya notasyonu kontrol etme", değerlendirme boyutunda ise "problem nitelikleri üzerine yansıtma" davranışının baskın olduğu belirlenmiştir. Görüşmeler, öğretmen adaylarının problem kurmayı; örüntüyü ve görevi anlamlandırarak başlayan, öğrenci düzeyi ve öğrenme hedefleri doğrultusunda öz-izleme ve işbirlikli doğrulamayla sürekli düzenlenen bir süreç olarak yürüttüklerini göstermiştir. Adayların değerlendirmeleri ise ağırlıkla problemin açıklığı, öğrenciye uygunluğu ve yapısal tutarlılığı üzerinde yoğunlaşmıştır. Problem kurma görevlerinin, öğretmen adaylarının planlama, izleme ve değerlendirme süreçlerini daha bütüncül biçimde işe koşmalarını destekleyecek biçimde yapılandırılmasının faydalı olabileceği düşünülmektedir.

The process of problem posing encourages students to reflect on their own patterns of thinking. In this context, the present study aims to examine the metacognitive behaviours exhibited by pre-service mathematics teachers during problem posing and to elucidate their reflective accounts of these processes. The study was designed within a qualitative paradigm and adopted a case study approach. The participants were 12 fourth-year pre-service teachers enrolled in an undergraduate elementary mathematics teacher education programme. Data were collected using a Problem Posing Task Form and a Semi-Structured Interview Form. To identify metacognitive behaviours, data were collected through both online (task-based interviews conducted during the activity) and offline (post-task interviews) methods and analysed using thematic analysis and directed content analysis. In a semi-structured pattern-based problem-posing task, the participants were asked to generate easy, medium, and difficult problems. The findings indicated that as task difficulty increased, participants' metacognitive behaviours during problem posing also increased. Within the planning dimension, "specifying conditions and constraints" was predominant; within the monitoring and control dimension, "checking representations and/or notation" was most salient; and within the evaluation dimension, "reflecting on problem qualities" emerged as the dominant behaviour. The interviews further suggested that the participants approached problem posing as an iterative process that begins with making sense of the pattern and the task, is continually refined through self-monitoring and collaborative verification in line with students' level and instructional goals, and culminates in evaluative judgements that focus primarily on clarity, appropriateness for students, and structural coherence. Accordingly, structuring problem-posing tasks to foster a more integrated enactment of planning, monitoring, and evaluation may benefit pre-service teachers' metacognitive engagement.
Reflections from the metacognitive behaviors of pre-service elementary mathematics teachers in the problem posing process
Keywords: Matematik