BİZANS İMPARATORLUĞU İLE TÜRK DEVLETLERİ ARASINDAKİ DİPLOMATİK İLİŞKİLER (IV. -VII. YÜZYILLAR) - POLAT, NURAN (Fırat Üniveristesi, 2025)
Diplomasi değişen çağ ve zamana karşı her ne kadar farklı şekilde uygulanmış olsa da devletlerin başvurmuş olduğu bir yöntemdir. Diplomasi sadece savaş zamanlarının bir parçası değil barış zamanların da da farklı sorunların çözümünde etkili bir yöntem olmuştur. IV. ve VII. Yüzyıllar da iç ve dış ilişkilerde Türklerde diplomatik ilişkiler önemli bir yere sahiptir. Türklerin geniş bir coğrafyaya yayılmış olmaları onların birçok devlet ile tanışma fırsatı sunmuştur. Diğer devletlerle olan ilişkilerini ise geliştirmiş oldukları diplomatik yöntemlerle sağlamıştır. Türklerin bulunduğu coğrafya ve göçebe yaşam tarzları onların gittikleri yere uyum sağlamalarını sağlamıştır. Bu durum diplomatik ilişkilere de yansımıştır ve daha esnek bir hal almıştır. Bu dönemdeki diplomasi iç ve dış dinamikleri sağlamlaştırmıştır. Bizans İmparatorluğu ve Türk Devletleri arasında bulunan diplomatik ilişki ve etkileşimlerin ele alınması amaç olarak belirlenmiştir. Bizans İmparatorluğu'nun diplomasi tarihi, önemli gelişmeler ve toplumsal değişimlerle doludur. Helen mirası üzerine kurulan Roma İmparatorluğu'nun diplomatik katkıları, Bizans'ın diplomasi anlayışını şekillendirmiştir. Roma İmparatorluğu'nun yıkılışından sonra Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) diplomatik mirası devralarak uzun yıllar sürdürmüştür. Bizans'ın diplomasi anlayışı, ağırlıklı olarak kendi çevresindeki ülkelerle olan ilişkiler üzerine yoğunlaşmıştır.Türklerin diplomasiye katkıları, özellikle Avrupa Hun İmparatorluğu'nun tarihsel rolüyle belirginleşmektedir. Bizans'ın Hunlarla olan ilişkileri, yüzyıllar süren tehdit ve mücadelelerle dolu olsa da, Bizans'ın varlığını sürdürmesinde önemli bir rol oynamıştır. Avrupa Hunları, Bizans'ın diplomasi tarihinde önemli bir aktör olmuş ve iki taraf arasındaki ilişkiler dünya tarihinde yankı uyandırmıştır. Bizans diplomasisi, özellikle kavimler göçü döneminde, Bizans İmparatorluğu'nun ayakta kalması için güçlü bir araç olarak kullanılmıştır. Avrupa Hunları ve Bizans arasındaki yaklaşık yüzyıla yayılan siyasi ve diplomatik ilişkiler, özellikle II. Theodosius ve Attila dönemlerinde yoğunlaşmıştır. Her iki medeniyet de kendi kültürel yapılarına ve stratejilerine uygun olarak diplomasiyi şekillendirmiş, ortak bir anlayışla diplomatik ilişkilerin kurumsal bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini göstermişlerdir. Bizans İmparatorluğunda tahta geçiş sürecinde geleneksel bir hale gelmiş olan bir uygulama bulunmaması sebebiyle pek çok taht kavgası meydana gelmiştir. Bizans ile Türkler arasında devlet seviyesinde gelişmiş olan ilk ilişki ve etkileşimlerden sonra Türkler de bazı zamanlarda Bizans'ın diplomatik ilişkilerinin parçası olmuştur. Bizans ve Türk diplomatik ilişkilerinde Türkler, Bizans iç siyaseti içerisinde daha çok görülmeye başlanmıştır. Araştırma sonucunda, Bizans İmparatorluğu'nun Türk Devletleri ile kurmuş oldukları diplomatik ilişkiler ve uyguladıkları politikalarla Türk Devletleriyle barışı sağlamak için para ve değerli eşyalar verdikleri, onlarla ittifak kurarak düşmanlarını bertaraf ettikleri ve Türk Devletlerine sığınarak onlardan yardım diledikleri tespit edilmiştir. Ayrıca Bizans'ın iç karışıklıkları ve taht kavgalarında Türk Devletleri ile kurmuş oldukları diplomatik ilişkiler sayesinde yardım talebinde bulundukları da görülmüştür. Bu araştırma, Bizans İmparatorluğu ve Türk Devletleri arasında bulunan diplomatik ilişki ve etkileşimlerin tespit edilmesi, literatür içerisinde Bizans İmparatorluğu ve eski Türk Devletleri'nin diplomatik açıdan ele alındığı araştırma ve çalışmaların az olmasından kaynaklı gelecekte konuyla ilgili gerçekleştirilecek olan araştırma ve çalışmalara örnek teşkil etmesi ve literatür katkıda bulunulması açısından önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Bizans İmparatorluğu, Diplomatik İlişkiler, Türk Devletleri

Although diplomacy has been applied in different ways in different eras and times, it is a method that states have resorted to. Diplomacy is not only a part of times of war, but has also been an effective method for solving various problems in times of peace. In the 4th and 7th centuries, diplomatic relations played an important role in the internal and external relations of the Turks. The Turks' widespread geographical distribution provided them with the opportunity to meet many states. They strengthened their relations with other states through the diplomatic methods they developed. The geography where the Turks lived and their nomadic lifestyle enabled them to adapt to wherever they went. This situation was also reflected in diplomatic relations and became more flexible. Diplomacy during this period strengthened internal and external dynamics. The aim is to examine the diplomatic relations and interactions between the Byzantine Empire and the Turkish states. The history of diplomacy in the Byzantine Empire is full of important developments and social changes. The diplomatic contributions of the Roman Empire, which was built on the Hellenic heritage, shaped the Byzantine understanding of diplomacy. After the fall of the Roman Empire, the Eastern Roman Empire (Byzantium) took over the diplomatic legacy and continued it for many years. Byzantium's understanding of diplomacy focused mainly on its relations with the countries around it. The Turks' contributions to diplomacy are particularly evident in the historical role of the European Hun Empire. Although the Byzantine Empire's relations with the Huns were marked by centuries of threats and struggles, they played an important role in the survival of the Byzantine Empire. The European Huns were an important actor in the history of Byzantine diplomacy, and the relations between the two sides resonated throughout world history. Byzantine diplomacy was used as a powerful tool for the survival of the Byzantine Empire, especially during the period of migration. The political and diplomatic relations between the European Huns and Byzantium, which spanned approximately a century, intensified during the reigns of Theodosius II and Attila. Both civilizations shaped diplomacy in accordance with their own cultural structures and strategies, demonstrating the need for a institutional approach to diplomatic relations based on a common understanding. Due to the absence of a traditional practice during the succession process in the Byzantine Empire, many succession disputes arose. After the first relations and interactions between Byzantium and the Turks at the state level, the Turks also became part of Byzantium's diplomatic relations at certain times. In Byzantine-Turkish diplomatic relations, the Turks began to be seen more often in Byzantine internal politics. The research revealed that the Byzantine Empire established diplomatic relations with Turkish states and implemented policies to secure peace with them by giving them money and valuable items, forming alliances with them to eliminate their enemies, and seeking refuge and help from them. Additionally, it was observed that the Byzantine Empire sought assistance from Turkish states through diplomatic relations during its internal turmoil and succession disputes. This research is important in terms of identifying the diplomatic relations and interactions between the Byzantine Empire and the Turkish States, serving as an example for future research and studies on the subject, and contributing to the literature, given the lack of research and studies in the literature that address the Byzantine Empire and the ancient Turkish States from a diplomatic perspective Keywords: Byzantine Empire, Diplomatic Relations, Turkish States
Diplomatic relations between the Byzantine Empire and the Turkish states (IV-VII. centuries) Huns, Avars, Göktürks, Hazars, Bulgars
Keywords: Tarih