Ca‘fer b. Ebî Tâlib’in, “Hz. Peygamber (s.a.s.) Bizlere Şunları Emrediyor, Şunları Yasaklıyordu” Rivayeti Perspektifinde Mekke’de Stratejik Değişim ve Dönüşümler - Çelik, Nizamettin (My University, 2025)
İnsanlık tarihi sürecinde toplumları doğruluğa, hakkaniyet ve istikamete yönlendirmede peygamberlerin önemli bir rolü olmuştur. Hz. Peygamber (s.a.s.) de Mekke toplumunu; tevhîd inancı, iyilik, doğruluk ve erdemlilik gibi ahlâkî değerlerle yeniden tanıştırarak Mekke’de büyük bir stratejik değişim ve dönüşüm yaşatmıştır. Çalışmada risâletin 5. yılında Müslümanların sözcüsü Ca‘fer b. Ebî Tâlib’in (ö. 8/629) Habeşistan’da hükümdarın huzurunda peygamberliğin beş yılını özetler mahiyette yaptığı veciz diplomatik konuşma çerçevesinde Hz. Peygamber’in Mekke toplumunda oluşturduğu stratejik değişimlerin izlerini sürmeye çalışacağız. Söz konusu rivâyette ilkeli insan, ilkeli toplum oluşturmanın ilk imar sürecinin; inanç sistemi, doğruluk, güvenirlik, ahde vefâ, en yakınlarından başlayarak hüsnü civar, yardımlaşma ve dayanışma, toplumda zayıf ve kimsesizleri koruma şeklindeki ilkeler çerçevesinde gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Bu suretle Mekke Dönemi’nde bireysel inşaya dair kişilik inşası ve çekirdek kadro oluşturma stratejisi takip edilirken toplumsal inşa boyutunda ise tevhid, namaz, insânî ve ahlâkî değerlerin toplumsal zemini oluşturulmuştur. Diğer taraftan Mekke yönetiminin yaptığı propaganda, uyguladığı baskı ve şiddete rağmen genç ve güçlü bir kadro olan ilk Müslümanların Mekke yöneticilerine karşı fiili bir mücadele yoluna başvurmadıkları görülmektedir. Mekke’de sahâbeye uygulanan bu fiili şiddete rağmen Hz. Peygamber, iç içe oldukları sosyal ve siyasi statükoya karşı fiili bir mücadeleye izin vermemiştir. Çalışmada, rivâyetin tahlili ve eleştirisi yapılarak, peygamberliğin beşinci yılında gerçekleşen Habeşistan’a hicret, Mekke yönetiminin diplomatik girişimleri ve Ca‘fer’in diplomatik bir üslupla ifade ettiği hakikatler çerçevesinde, Hz. Peygamber’in bireysel ve toplumsal inşaya yönelik gerçekleştirdiği değişim ve dönüşümlerin derinlemesine analizi hedeflenmektedir. Çalışmada ayrıca Hz. Peygamber’in müminlerin güvenliğini sağlamaya dair izlediği strateji üzerine odaklanacak ve cahiliye toplumuyla birlikte yaşama kültürü irdelenecektir.
Keywords: Hadis; Risâlet; Tevhîd; Mekke Gündemi; Ahlâkî Değerler; Stratejik Değişim.