DETERMINATION OF SOME BIOCHEMICAL PARAMETERS AND ELEMENTS IN SUMAC (RHUS CORIARIA L.) PLANT SEEDS - ALI, HAVAL MUHAMMED ALI (Fırat Üniveristesi, 2024)
Bu çalışmada, Türkiye ve Irak'ın farklı yerlerinden toplanan Rhus coriaria L. (Sumak) örnekleri birinci grup taze öğütülmüş, ikinci grup öğütülerek (90:10) oranında ayçiçek yağı ile yağlanmış ve üçüncü grup ise öğütülmüştür, ikinci ile üçüncü grup örnekleri altı ay boyunca 3-5 santigrat derecede buzdolabında bekletildikten sonra analizlendi. Sumak örneklerindeki elementler ICP-OES ile, vitaminler, ?-karoten, likopen, 4-HNE, glutatyon, MDA ve amino asitler HPLC ile, toplam fenolik ve flavonoidler, ABTS, DPPH radikal temizleme aktivitesi de UV-Gör spektrofotometresi kullanılarak belirlendi. Taze öğütülmüş örneklerdeki maksimum Na, K, Mg ve P miktarları sırasıyla Kadana, Şelladize, Maraş ve Derişke bölgeleridir. Zn, Cu, Fe, Se, Mn, Cr, Mo, Ni ve B gibi eser elementler bakımından en zengin bölgelerin ise sırasıyla Charput, Derishke, Ranya, Charput, Ranya, Derishke, Elazığ, Derishke ve Kadana olduğu belirlendi. Sumak örneklerinde en yüksek As, Cd, Pb ve Hg miktarları sırasıyla Kadana, Kadana, Trawanish ve Charput bölgelerinde, en düşük miktarlar ise sırasıyla Kadana, Kadana, Trawanish ve Charput bölgelerinde belirlendi. Taze öğütülmüş örneklerdeki askorbik asit, tiamin, riboflavin, nikotin amid, nikotinik asit, pantotenik asit, piridoksin, folik asit ve siyanokobalamin miktarları sırasıyla 78.90–36.57, 173.57–61.11, 518.4–182.3, 314.0–105.6, 1292.1–788.7, 779.2–301.7, 385.8–133.4, 826.2–473.1, 192.6–73.9 ?g/g dw, olarak belirlenmiştir. Bütün bölgelerdeki taze, yağlanmış ve yağlanmamış sumak örneklerindeki vitamin miktarları arasındaki farkın istatiksel olarak anlamlı (p<0.05) olduğu bulunmuştur. Taze sumak örneklerindeki A ve E vitamini, ?-karoten ve likopen miktarlarının sırasıyla 1.12–2.77, 84.40 - 230.65, 2.48–5.31 ve 8.10–26.90 ?g/g dw, arasında değiştiği gözlendi. Hem suda hem de yağda çözünen vitamin kaybının yağlanmadan bekletilen grupta fazla olduğu gözlenmiştir (p<0.05). Taze örneklerdeki toplam fenolik ve flavonoid madde miktarları sırasıyla 27.73-51.75 ?gGAE/g dw ve 16.16-33.50 ?gQE/g dw, arasında bulunmuştur. Taze öğütülmüş sumak örneklerinde IC50 ve TEAC değerleri sırasıyla 14.79-23.80 ?g/mL ve 359.30-665.62 ?mol trolox/g dw, arasında bulunmuştur. Yağlanmış örneklerde incelenen parametrelerdeki azalmalar yağlanmadan bekletilen örneklere göre daha düşük bulunmuştur (p>0.05). Örneklerdeki GSH, GSSG, MDA ve 4-HNE miktarları sırasıyla 1004.12-2550.42, 422.54-1375.38, 13.95-31.30, 7.12-15.40 ?g/g dw arasında değiştiği görülmüştür. Bekletilen sumak örneklerindeki GSH ve GSH/GSSG miktarı azalırken, MDA, GSSG ve 4-HNE miktarlarının arttığı tespit edilmiştir. Taze, yağlanmış ve yağlanmamış sumak örneklerindeki incelenen parametrelerdeki değişimlerin istatiksel olarak anlamlı (p<0.05) olduğu görülmüştür. Sumak örneklerindeki aminoasilerden, glutamik asit bakımından en zengin Maraş bölgesi sumağı iken, non esansiyel diğer amino asitler bakımından ise Kadana ve Sheladize bölgeleri olduğu tespit edilmiştir. Non esansiyel amino asitler açısından en fakir Shelaza ve Maraş bölgesi sumaklarının olduğu gözlenmiştir. Esansiyel amino asitler açısından Kadana ve Sheladize bölgesi sumaklarının daha zengin, Süleymaniye ve Maraş bölgesi sumaklarının ise daha fakir olduğu tespit edilmiştir. İncelenen sumak örneklerinin hepsinin, glutamik asit histidin ve alanin bakımından zengin ve glisin bakımından fakir oldukları söylenebilir. Toplam esansiyel ve non-esansiyel amino asit bakımından en zengin Kadana sumağı iken, en fakir Shelaza sumağının olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, sumağın elementler, vitaminler, toplam antioksidan kapasite ve aminoasitler açısından iyi bir baharat olduğu söylenebilir.

In this study, Rhus coriaria L. (Sumac) samples collected from different parts of Turkey and Iraq, the first group was freshly ground, the second group was ground and lubricated with sunflower oil in the ratio (90:10), and the third sumac group was only ground. The second and third group samples were analyzed after being stored in the refrigerator at 3-5 degrees Celsius for six months. Elements in sumac samples were determined by ICP-OES, vitamins, ?-carotene, lycopene, 4-HNE, glutathione, MDA and amino acids were determined by HPLC, and total phenolics and flavonoids, ABTS, DPPH radical scavenging activity were determined using UV-Vis spectrophotometry. The maximum amounts of Na, K, Mg and P in freshly ground samples are Kadana, Shelladize, Maraş and Derishke regions, respectively. It was determined that the richest regions in terms of trace elements such as Zn, Cu, Fe, Se, Mn, Cr, Mo, Ni and B were Charput, Derishke, Ranya, Charput, Ranya, Derishke, Elazığ, Derishke and Kadana, respectively. The highest amounts of As, Cd, Pb and Hg in sumac samples were determined in the Kadana, Kadana, Trawanish and Charput regions, respectively, and the lowest amounts were determined in the Kadana, Kadana, Trawanish and Charput regions, respectively. The amounts of ascorbic acid, thiamine, riboflavin, nicotine amide, nicotinic acid, pantothenic acid, pyridoxine, folic acid and cyanocobalamin in freshly ground samples were 78.90–36.57, 173.57–61.11, 518.4–182.3, 314.0–105.6, 1292.1–788.7, 779.2–301.7, 385.8–133.4, 826.2–473.1, 192.6–73.9 ?g/g dw respectively. The difference between the vitamin amounts in fresh, oiled and unoiled sumac samples from all regions was found to be statistically significant (p<0.05). It was observed that the amounts of vitamins A and E, ?-carotene and lycopene in fresh sumac samples varied between 1.12-2.77, 84.40-230.65, 2.48-5.31 and 8.10-26.90 ?g/g dw, respectively. It was observed that the loss of both water- and fat-soluble vitamins was higher in the group kept without lubrication (p<0.05). The total phenolic and flavonoid substance amounts in fresh samples were found between 27.73-51.75 ?gGAE/g dw and 16.16-33.50 ?gQE/g dw, respectively. IC50 and TEAC values in freshly ground sumac samples were found between 14.79-23.80 ?g/mL and 359.30-665.62 ?mol trolox/g dw, respectively. The decreases in the parameters examined in lubricated samples were found to be lower than in the samples kept without lubrication (p>0.05). It was observed that the amounts of GSH, GSSG, MDA and 4-HNE in the samples varied between 1004.12-2550.42, 422.54-1375.38, 13.95-31.30, 7.12-15.40 ?g/g dw, respectively. It was determined that while the amounts of GSH and GSH/GSSG in the stored sumac samples decreased, the amounts of MDA, GSSG and 4-HNE increased. It was observed that the changes in the examined parameters in fresh, oiled and unoiled sumac samples were statistically significant (p<0.05). Among the amino acids in the sumac samples, it was determined that the Maraş region sumac was the richest in terms of glutamic acid, while the Kadana and Sheladize regions were the richest in terms of other non-essential amino acids. It was observed that the sumacs of the Shelaza and Maraş regions were the poorest in terms of non-essential amino acids. It has been determined that the sumacs of the Kadana and Sheladize regions are richer in terms of essential amino acids, while the sumacs of the Suleymania and Maraş regions are poorer. It can be said that all of the sumac samples examined were rich in glutamic acid, histidine and alanine and poor in glycine. It was observed that while Kadana sumac was the richest in terms of total essential and non-essential amino acids, Shelaza sumac was the poorest. As a result, it can be said that sumac is a good spice in terms of elements, vitamins, total antioxidant capacity and amino acids.
Sumak (Rhus coriaria L.) bitkisi tohumlarında bazı biyokimyasal parametrelerin ve elementlerin belirlenmesi
Keywords: Kimya