TÜRK GELENEKSEL KONUT MİMARİSİNDEKİ MORFOLOJİK DEĞİŞİMİN SENTAKTİK İRDELENMESİ: ELAZIĞ VE HÜSEYNİK KÖYİÇİ BÖLGESİ - BAYKAL, ESRA ACAR (Fırat Üniveristesi, 2024)
Toplumun sosyo kültürel yapısını en çok yansıtan fiziki çevrenin büyük bir bölümünü oluşturan konut yapıları temelde barınma ihtiyacını karşılayan bir mekansallık durumu olarak ele alınsa da, kent dokusunda bütüncül bir ifade ve kentlinin yaşamında fiziksel ve sosyal boyutlar olarak karşımıza çıkar. Bu yaklaşım ile beraber belirli bir bölgedeki aynı kültürde yerleşim gösteren bir topluluğun konut yapısının da benzer, hatta aynı özellikler taşıması da olağan hale gelmektedir. Jeopolitik konumundan dolayı Anadolu'da birçok uygarlığın yaşadığı dönemden bugüne kadar geçen süreç içerisinde geleneksel konutlar da kendine yer edinmiştir. Birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış olan Anadolu'nun farklı bölgelerindeki kentler geleneksel Türk konut mimarisinin örneklerini barındıran dokulardır. Çalışma alanı olarak belirlenen Elazığ kenti tarihimizi anlamamız açısından belge niteliğinde olan ve geleneksel dokusunu geçmişten bugüne koruyarak süregelmiş bir yerdir. Çalışmada geleneksel mimari eserleriyle zengin kültür mirası olan Elazığ kent merkezi ve Elazığ Hüseynik Köyiçi bölgelerini kitlelere tanıtmak, belirlenen bölgeler özelinde ülkemizin yaşadığı döneme ait sosyo-kültürel ortamı, mimarisi, morfolojisi gibi birçok konuda malumat barındıran geleneksel konutların mekan ve anlam ilişkilerini değerlendirmek ve morfolojik değişimlerini sentaktik olarak analiz etmek amaçlanmaktadır. Mekan sentaksı yöntemi, farklı bölgelerin, kentlerin, bina ölçeğindeki tasarım alternatiflerinin etkilerini araştırmak ve bunların sosyal yapı ile olan etkileşimlerini ve bununla birlikte anlamsal boyut ilişkilerini incelemek için kullanılan bir tekniktir. Bu doğrultuda Elazığ ili ve Hüseynik Köyiçi bölgelerinde yaşam süren toplumların hayatlarının konut ve mekan konfigürasyonları üzerindeki etkileri bir mekan okuma yöntemi olarak sentaktik analiz aracılığı ile somut veriler olarak elde edilmiştir. Elde edilen verilere göre, iki alandaki yaşam biçimi ve sosyal durumun mekan kurgusuna olan etkileri açıkça görülmektedir. Sonuç olarak iki ayrı bölgedeki konutlar üzerinden morfolojik incelemeler yapılarak, mekansal değerlendirmelerin geçmişin ve günümüzün analizi temelinde geleceğe taşınmasının önemli bir aşama olduğu tespit edilmiştir. Geleneksel konutların tekrar işlevlendirilirken doğru koruma stratejilerinin belirlenmesine yardımcı olarak bir temel oluşturması beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Konut, Elazığ, Elazığ Hüseynik Köyiçi Bölgesi, Mekan Sentaksı

While primarily addressing the need for shelter, residential structures, which constitute a significant portion of the physical environment most reflective of society's socio-cultural structure, also manifest as a holistic expression in the urban fabric and in the lives of urban dwellers both physically and socially. With this approach, it becomes common for residential structures of a community exhibiting the same culture in a specific region to possess similar, or even identical, characteristics. Traditional dwellings have also found their place from ancient civilizations to the present day in Anatolia due to its geopolitical position, hosting numerous civilizations over time. Cities in different regions of Anatolia, which have hosted many civilizations, contain textures that include examples of traditional Turkish residential architecture. The city of Elazığ, designated as the study area, is a place of historical significance that documents our history, maintaining its traditional texture from the past to the present. The aim of the study is to introduce the rich cultural heritage of the Elazığ city center and the Hüseynik Köyiçi district, which are rich in traditional architectural works, to the masses, to evaluate the spatial and semantic relationships of traditional dwellings, which contain information on various aspects such as the socio-cultural environment, architecture, and morphology of the period our country has experienced, within the specified areas, and to analyze their morphological changes syntactically. The space syntax method is a technique used to investigate the effects of design alternatives at the scale of different regions, cities, and buildings, as well as their interactions with social structure and semantic dimension relationships. Accordingly, the effects of the lives of communities living in the Elazığ province and Hüseynik Köyiçi district on the configurations of dwellings and spaces have been obtained as concrete data through syntactic analysis as a method of reading space. Based on the data obtained, it is clearly observed that the way of life and social conditions in the two areas have significant effects on spatial design. As a result, it has been determined that conducting morphological examinations through residential structures in two separate regions and transferring spatial evaluations to the future on the basis of analysis of the past and present is an important step. It is expected that traditional dwellings will provide a foundation by assisting in the determination of correct preservation strategies while being re-functionalized. Keywords: Traditional House, Elazığ, Elazığ Hüseynik Köyiçi District, Space Syntax
Syntactical examination of morphological change in turkish traditional residential architecture: Elaziğ and Hüseyni?k Köyiçi region
Keywords: Mimarlık