MEHMET AKİF ERSOY VE TEVFİK FİKRET'İN ŞİİRLERİNDEKİ KOPUŞ, SÜREKLİLİK VE YENİLİK - KARAGÖZ, HASAN (Fırat Üniveristesi, 2021)
Her milletin edebiyatında olduğu gibi Türk edebiyatında da toplumsal meseleler edebi ürünlerde fazlaca yer bulmuştur. Toplumsal meselelere bakış açıları sanatkarları ön plana çıkaran bir durum olmuştur. Mehmet Akif Ersoy ve Tevfik Fikret Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde yaşamış iki büyük sanatkardır. Eserlerinde yer verdikleri toplumsal değerler ön plana çıkmalarını sağlar. Yazmış oldukları eserler yaşamış oldukları dönemde ve sonrasında büyük etki uyandırır. Eserlerinde farklı değerleri ele almaları farklı grupların kendilerini sahiplenmelerine sebep olur. Akif ve Fikret'in yaşamış olduğu dönem Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküş yıllarıdır. İmparatorluğun yeniden güçlenmesi adına arayışlar hat safhadadır. Tanzimat Fermanı ile başlayan yenileşme döneminin getirilerinin sanatkarlardaki etkilerini ortaya çıkarmak hislerinin daha iyi anlaşılmasını sağlar. Yıkılış sürecinde olan büyük bir İmparatorluğun durumuna yönelik çözüm önerileri farklıdır. Kurtuluş reçetelerini ortaya koyarken inançlarının ve karakterlerinin etkisi fazladır. Doğu/İslam geleneğinin etkisinin üst seviyede olduğu bir dönemde toplumun dizayn edilmesi için ortaya koydukları düşünceleri önemlidir. Aynı ülke, aynı dönem ve aynı kültürel ortamda yetişmiş olmalarına rağmen iki sanatkarın düşünce farklılığı dikkat çeker. Akif ve Fikret, topluma karşı daha duyarlı olan iki sanatkardır. Türk edebiyatına ve sonrasına eserleriyle damga vuran iki sanatkarın bakış açılarını farklılaştıran sebepleri ortaya koymak dönem ve sanatkarların daha iyi bilinmesini sağlar. Düşüncelerini farklılaştıran sebepler onların toplumsal meselelere bakış açılarını ortaya koyar. Türk kültür hayatı son iki yüz yıldır kopuş, süreklilik ve yenilik eksenli önemli eserler ortaya koyar. Tanzimat Dönemi'nde birçok sanatkar tarafından ele alınan kopuş, süreklilik ve yeniliğin Akif ve Fikret'te daha çarpıcı olduğu görülür. Meselelere bakış açılarının farklılığı mizaçlarından kaynaklıdır. İki sanatkar, mizaç farklılıkları ile düşünce farklılığına sebep olan eserler ortaya koymuşlardır. Her ikisinin kesin olarak ayrıştıkları noktalar fazlaca olmakla beraber düşünce ortaklıkları da göze çarpar. Edebiyat geçişi gösterir. Tanzimat geçişin en yoğun olduğu dönemdir. Akif ve Fikret'in bu geçişi hem benzer hem de farklı bir biçimde ele aldığı görülür. Geçişle birlikte öne çıkan kopuş, süreklilik ve yenilik sanatkarların benzer ve farklı yönlerinin ortaya konulmasına katkı sağlar. Benzerlik ve farklılıkların devirden, siyasetten ve şahsiyetten kaynaklandığı tespit edilir. Akif'te modern ve İslami zihniyetin varlığı; Fikret'te ise insancıl ve ilerlemeci anlayışın etkisi ağır basar. Anahtar Kelimeler: Mehmet Akif Ersoy, Tevfik Fikret, Kopuş, Süreklilik, Yenilik, Batı.

As in the literature of every nation, social issues have found a great place in literary works in Turkish literature. Their perspectives on social issues have been a situation which has brought artists to the fore. Mehmet Akif Ersoy and Tevfik Fikret are two great artists who lived in the last period of the Ottoman Empire. The social values they mention in their works make them come into prominence. The works they wrote had a great impact during and after the period they lived. The fact that they deal with different values in their works causes different groups to embrace them. The period in which Akif and Fikret lived is the decadence of the Ottoman Empire. The quests for the re-empowerment of the empire are at the highest level. Revealing the effects of the innovation period that started with the Tanzimat Edict on the artists provides a better understanding of their feelings. The solution proposals for the situation of a great empire in the process of collapse are different. While revealing the salvation prescriptions, the influence of their beliefs and characters is great. The ideas they put forward for the design of society at a time when the influence of the Eastern/Islamic tradition is at a high level are important. Although they grew up in the same country, the same period and the same cultural environment, the difference in thought between the two artists is striking. Akif and Fikret are two artists who are more sensitive to society. Putting forward the reasons that differentiate the perspectives of the two artists who left their mark on Turkish literature and beyond with their works, enables the period and artists to be better known. The reasons that differentiate their thoughts reveal their perspectives on social issues. Turkish cultural life has produced important works based on rupture, continuity and innovation for the last two hundred years. It is seen that the rupture, continuity and innovation handled by many artists in the Tanzimat Period are more striking in Akif and Fikret. The difference in their perspectives on issues stems from their temperaments. The two artists have produced works that cause differences in thought with their temperament differences. Although there are many points where both of them definitely differ, their commonality of thought is also striking. Literature shows the transition. The Tanzimat period is the most intense period of transition. It is seen that Akif and Fikret handle this transition both in a similar and different way. The rupture, continuity and innovation that come to the fore with the transition contribute to revealing the similar and different aspects of the artists. It is determined that the similarities and differences stem from the era, politics and personality. On the one hand the presence of modern and Islamic mentality in the works of Akif and, on the other hand, the impact of a humanistic and progressive approach in the works of Fikret outweighs. Key Words: Mehmet Akif Ersoy, Tevfik Fikret, Disengagement, Consistency Innovation, West
Disengagement, consistency, and innovation in Mehmet Akif Ersoy and Tevfik Fikret
Keywords: Türk Dili ve Edebiyatı