ADALI HOCA MUHAMMED HİLMİ'NİN TEFSÎRU SÛRETİ'L VÂKIA ADLI ESERİ BAĞLAMINDA TEFSİR TARZI VE YAKLAŞIMLARI - ÖZ, MUSTAFA EMİN (Fırat Üniveristesi, 2024)
Bu çalışma kendisi ve eserleri hakkında son derece az sayıda ilmi araştırma bulunan son dönem önemli Osmanlı âlimlerinden Adalı Hoca Efendi'yi ve tefsir yaklaşımını konu edinmiştir. Adalı Hoca fıkıh, Arap dili ve belâgati ile tefsir alanındaki önemli eserleriyle tanınmıştır. Tefsir alanında kaleme aldığı Tefsîru Sûreti'l-Vâkıa Adlı eseri, tefsir geleneğimizde müstakil sûreleri ele alan eserler arasında özgün bir yere sahiptir. Müstakil sûre tefsirlerinin büyük kısmı genellikle nakil ağırlıklı bir tarz takip etmişken Adalı Vâkıa sûresi tefsirinde dirayet tarzını güçlü bir şekilde sergilemeyi başarmıştır. Bu bakımdan tefsir özgün yorum ve yaklaşımlarla doludur. Adalı tefsirinde meşhur ve mütedavil eserlerden yararlanmakla birlikte çok sayıda yazma eserden de istifade etmiştir. Çalışmada Adalı Hoca'nın hayatı, ilmi gayretleri ve eserleri detaylı bir şekilde ele alınmış, tefsir tarzı farklı yönleriyle incelenmiştir. Tefsirinde dayandığı rivayetler ve kaynaklar tespit edilmiş özgün yaklaşım ve görüşleri tahlil edilmeye çalışılmıştır. Çalışma neticesinde Adalı Hoca'nın gerek tefsir görüşleri ve eserleri gerekse de fıkıh ve Arap dili belagati alanındaki telifleriyle 19 yy. Osmanlı ilim geleneğinde nevi şahsına münhasır bir ilim adamı olarak önemli bir yeri olduğu görülmüştür.

This study is about Adalı Hoca Efendi, one of the most important Ottoman scholars of the recent period, about whom there is an extremely small amount of scientific research about himself and his works, and his approach to exegesis. Adalı Hoca is known for his important works in the field of fiqh, Arabic language and eloquence, as well as Exegesis. His work called Tefsîru Sûreti'l-Vâkıa, which he wrote in the field of Tafsir, has an original place among the works that deal with suras in our tafsir tradition. While most of the detached surah interpretations generally followed a style that was mainly based on narration, Adalı managed to exhibit the style of perseverance in the interpretation of Surah Vâkıa in a strong way. In this regard, tafsir is full of original interpretations and approaches. In addition to making use of famous and reliable works in Adalı exegesis, he has also benefited from a large number of writing works. In the study, the life, scientific endeavors and works of Adalı Hoca were discussed in detail, and the tafsir style was examined in different aspects. The narrations and sources on which it is based in exegesis have been identified and original approaches and opinions have been tried to be analyzed. As a result of the study, both the tafsir views and works of Adalı Hoca, as well as the copyrights in the field of fiqh and Arabic language eloquence, were published in the 19th century. It has been seen that he had an important place in the Ottoman scientific tradition as a scholar who was exclusive to his kind of person.
The style of tafsir and its approaches in the context of the Tafsiru Suratal-Waqiya of the Adalı Hoca Muhammad Hilmi
Keywords: Din