Matüridi kelamcılarında akıl / El-aklü ınde mütekellimil-Matüridiyye – dirase tahliliyye - HASAN, SAAD MOHAMMED (Fırat Üniveristesi, 2020)
Maturîdî kelamcıları diğer kelamcılara nisbeten akla daha fazla önem vermişlerdir. Bu durum, nakli ve mantıki delillerle ispatlanmış apaçık metodolojik ilke ve kurallarda akıl ile naklin ilişkilendirilmesinde görünür olmaktadır. Bu, akıl ve naklin beraberce tatmin edilmesi ve birinin diğerine baskın gelmeyeceği şekilde tam bir dengede sürdürülmektedir. Maturidî kelamcıları, uluhiyet ile nübüvvetin ilk buluşma noktasının akıl olduğu ve Allah'ı bilmenin vahiyden önce aklen vacip olduğu yönündeki temel ilkeye dayanmaktadırlar. Akli deliller olmadan taklidi gerekli görmemişlerdir. Akli olarak husn ve kubhu (güzellik ve çirkinlik), mecazın dilde, Kur'ân'da ve hadislerdeki varlığını ve insanda oluşan kesbin sadece kendi iradesiyle gerçekleştiğini ispat etmişlerdir. Kur'ân'ın lafzinin sonradan yaratıldığını, güç yetirilemeyen şeylerle sorumlu olmanın caiz olmadığını ve Allah'ın fiillerinin hikmet ve gayeye dayandığını ifade etmişlerdir. Bu araştırma Maturîdî kelamcıların akli istidlal teorisini, onu ispat ederken dayandıkları akli ve nakli deliller eşliğinde, araştırma ve analiz yöntemlerinden istifade ederek açıklamayı hedeflemektedir. Bundaki amaç ise apaçık sonuçlara ulaşmak, Maturîdî kelamcıların aklı mutlak manada naklin önüne geçirdikleri ve gizli Mutezilî oldukları yönündeki şüpheleri ve kapalılığı gidermektir. Bu araştırma, Maturîdî kelamcıların, ortaya koydukları metodolojik temeller ve kurallara uygun olarak aklın gücünü, kendisiyle delil getirilebilecek ve kendisine dayanılacak tarzda büyük gördükleri sonucuna ulaşmıştır. Ayrıca onların, nakille ilgili meseleleri vahiyle çelişmeyecek tarzda aklın ışığında açığa çıkarmaya çalıştıkları ancak bunu yaparken de vahyi ihmal etmedikleri de tespit edilmiştir. Onların, akıl ile nakil arasındaki çelişkiyi ortadan kaldırmak için bazen te'vilden bazen de sıfatlarda teşbihe sapmayı önlemek için tefviz fikrinden faydalandıkları görülmüştür.

From the Maturidi speakers point view, the mind of has a special distinction from other schools of speech. This is clearly evidenced through the relationship of mind to revelation with clear methodological principles and rules that are guided by revelation and logical evidence, leading this towards balance with the satisfaction of both sides of the mind and revelation together, without being overwhelmed by one over the other. The Matrides adopted that the mind is the primary source of reception in divinities and prophecies, and knowing God is obligatory for reasoning before the advent of revelation, and it does not see an imperative to imitate without rational argument. They also proved the goodness and ugliness of the mind, and that the metaphor is exist in the language, the Qur'an and hadith, and that human beings earn their act from their own free choices, and God Almighty has reasoned everything with wisdom and purpose. This study aimed to clarify the theory of mental reasoning for the Maturid, indicating through the revelation and mental arguments in proving it, by using the inductive and analytical method to reach clear results and hence reveal the ambiguity and confusion in which the Matrides were accused of putting the mind over the revelation at all, and that they were accused of being Mu'tazili. The study found that the Maturidism was venerating the authority of the mind as an argument which can be used and based on, according to the rules and methodological foundations that they drew. They dealt with revelation issues enlightened by the light of the mind unless it opposes the revelation itself, and they did not neglect any of the revelation, and they also used interpretation and authorization sometimes to prevent falling into an analogy attributes, and to avoid the conflict between the revelation and the mind.
The mind of the Matrids of the speakers of Matrids an analytical study
Keywords: Din