KUR'AN'A ORYANTALİST YAKLAŞIMLAR; JOHN WANSBROUGH ÖRNEĞİ - ÇAKMAK, ŞENOL (Fırat Üniveristesi, 2016)
Batı'nın Doğu'yu tanımlama çabalarının çeşitli şekillerini sergileyen oryantalist yaklaşımlar içinde en dikkat çekici husus Kur'an'a bakış açılarında kendini göstermiştir. İslam'ın ana kaynağı olan Kur'an'a müslümanlar Kelamullah nazarıyla bakarken gayr-ı müslimlerin temsil ettiği oryantalist yaklaşımlar Kur'anı farklı şekillerde tanımlamışlardır. Kimi oryantalistler onu Kitab-ı Mukkades'in taklidi, kimileri Hz. Muhammed (s)'in hayatına ışık tutan tarihsel bir belge, kimileri de bir edebiyat ürünü olarak tanımlamışlardır. Bu bakış açılarındaki farklılık oryantalistlerin farklı metodolojiler ve ön kabuller doğrultusunda hareket etmelerinden kaynaklanmıştır. Batı'da geliştirilen oryantalist yaklaşımların ortak yanı Kur'an'ın Allah kelamı ve Hz. Muhammed (s)'in de Allah'ın resulü olduğu inancını inkar etmeleri olmuştur. Bu ortak paydada hareket eden bir oryantalist olan John Wansbrough geleneksel oryantalist yaklaşımlardan farklı olarak Kitab-ı Mukaddes araştırmalarında kullanılan edebi tahlil metodunu Kur'an'a ve erken dönem İslam literatürüne uygulamaya çalışmıştır. Bu çalışmada oryantalist yaklaşımlara örnek olarak Kur'an'ı üçüncü/dokuzuncu yüzyılda kanonik metne dönüşmüş bir kitap ve İslam'ı da Mezopotamya'da Yahudi ve Hıristiyan gruplarla polemik içine giren Arapların iki asırlık uzun bir süreçte manevi baskı altında oluşturduğu bir din olarak sunan John Wansbrough'nun hayatı, eserleri, teorileri ve metodolojisi incelenmiştir. Wansbrough'nun tarihsel ve toplumsal gerçeklerle örtüşmeyen tez ve iddialarıyla hem İslam tarihçiliğini hem de islami rivayetlerin tarihsel vakıalara delaletini kabul eden oryantalist muktesebatı hiçe indirgeyen ve tüm İslam literatürünü kurguya bağlayan bir ön kabülle inceleme yaptığı sonucuna varılmıştır. Wansbrough'nun öncülük ettiği revizyonist/aşırı şüpheci anlayışın bilimsel inceleme kisvesinde İslam'ın temel unsurlarını tahrip etmeye çalışan menfi bir oryantalist yaklaşımdan ibaret olduğu tespiti yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Oryantalizm, John Wansbrough, Kur'an, Batı, Doğu

One of the most remarkable aspects of orientalist approaches which depict various forms of efforts made by the West to define the East has been with regard to their view of the Quran. While Muslims have looked at the Quran as the word of Allah, the orientalist approaches, the representatives of which are non-Muslims, defined it in many different ways. Some have defined it as an imitation of the Bible, some as a historical document which sheds light to the life of the Prophet Muhammed (pbuh), and some as a literary product. Differences in the aproaches stemmed from their motions with different methologies and postulates. The common point which brings together all the oriantalist approaches in the West is their denial of the Quran to be the word of Allah and of the Prophet to be his messenger. Sharing this common point with other orientalists, but as distinct from traditional approaches, John Wansbrough tried to apply the literary analysis method used in biblical studies to the Quran. In this study, as an example of orientalist approaches, the life, works, theories and methodology of John Wansbrough who asserted that the Quran was a book brought together first in the third/nineth century, and that Islam is a religion composed by Arabs under moral pressure in Mesopotamia in polemic with Judeo-Christian sects in a long period comprising approximately two centuries are examined. It has been inferred that Wansbrough with his thesis and assertions which do not overlap with social and historical facts studied the Islamic literature and the Quran by a prejudice rendering the Islamic historiography and the orientalist acquis, which at least accepts the attest of Islamic accounts to historical events down, and ascribing the whole Islamic literature to fictions of later generations. Key Words: Orientalism, John Wansbrough, Quran, West, East.
Orientalist approaches to the Quran: The example of John Wansbrough
Keywords: Din; Sosyoloji