Almanca ve Türkçede 'Anne' ve 'Baba' Kavramlarının Dilsel ve Kültürel Yansımaları: Karşılaştırmalı Bir İnceleme - Atli, Mehmet Halit; Yılmaz, Hasan (Atatürk Üniversitesi, 2025)
Bu çalışma, Türkçe ve Almanca'da anne ve baba kavramlarını içeren deyimsel ifadeleri karşılaştırmalı olarak inceleyerek, bu kavramların her iki dildeki kültürel, anlamsal ve stilistik özelliklerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma için Türkçede 121, Almancada ise 73 ifade incelenmiştir. Tür dağılımı açısından Türkçede anne ifadeleri daha çok günlük dile (%41.7), baba ifadeleri ise daha çok deyimlere (%47.5) dayanmaktadır. Almancada her iki kavram da ağırlıklı olarak deyimsel yapılarla temsil edilmiştir (%60.3). Duygusal ton dağılımı incelendiğinde, her iki dilde de olumlu içerikler baskındır; ancak Türkçede anne ifadelerinde olumsuzluk oranı (%30.0), baba ifadelerinden (%14.8) belirgin biçimde yüksektir. Almancada Vater ifadeleri daha yüksek oranda olumsuzluk içerirken (%30.6), Mutter ifadeleri daha çok sevgi ve şefkat temalarıyla ilişkilendirilmiştir. Semantik tema analizi, Türkçede anne kavramının duygusal, bireysel ve eleştirel; baba kavramının ise otorite, aidiyet ve miras gibi toplumsal rollerle ilişkilendirildiğini ortaya koymuştur. Benzer biçimde, Almancada Mutter kavramı doğa, sevgi ve mitolojik çağrışımlarla, Vater kavramı ise devlet, otorite ve soyla özdeşleştirilmiştir. Çeviri eşleşmelerine bakıldığında, birebir örtüşen ifade oranı Türkçeden Almancaya çevrilerde düşük kalmıştır (anne %10.0, baba %4.9); Almancadan Türkçeye yapılan karşılıklarda ise bu oran daha yüksektir (Mutter %32.4, Vater %19.4). Bu durum, Almanca ifadelerin daha evrensel kavramlar üzerine kurulu olmasına karşın, Türkçe ifadelerin daha kültüre özgü ve bağlam bağımlı olduğunu göstermektedir. Elde edilen veriler, anne ve baba kavramlarının her iki dilde farklı metaforik ve toplumsal yüklerle biçimlendiğini; birey, toplum, değer sistemi ve kültürel kodlarla ilişkili olarak dilsel düzeyde çeşitlilik gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Bu çalışma, Türkçe ve Almanca'da anne ve baba kavramlarını içeren deyimsel ifadeleri karşılaştırmalı olarak inceleyerek, bu kavramların her iki dildeki kültürel, anlamsal ve stilistik özelliklerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma için Türkçede 121, Almancada ise 73 ifade incelenmiştir. Tür dağılımı açısından Türkçede anne ifadeleri daha çok günlük dile (%41.7), baba ifadeleri ise daha çok deyimlere (%47.5) dayanmaktadır. Almancada her iki kavram da ağırlıklı olarak deyimsel yapılarla temsil edilmiştir (%60.3). Duygusal ton dağılımı incelendiğinde, her iki dilde de olumlu içerikler baskındır; ancak Türkçede anne ifadelerinde olumsuzluk oranı (%30.0), baba ifadelerinden (%14.8) belirgin biçimde yüksektir. Almancada Vater ifadeleri daha yüksek oranda olumsuzluk içerirken (%30.6), Mutter ifadeleri daha çok sevgi ve şefkat temalarıyla ilişkilendirilmiştir. Semantik tema analizi, Türkçede anne kavramının duygusal, bireysel ve eleştirel; baba kavramının ise otorite, aidiyet ve miras gibi toplumsal rollerle ilişkilendirildiğini ortaya koymuştur. Benzer biçimde, Almancada Mutter kavramı doğa, sevgi ve mitolojik çağrışımlarla, Vater kavramı ise devlet, otorite ve soyla özdeşleştirilmiştir. Çeviri eşleşmelerine bakıldığında, birebir örtüşen ifade oranı Türkçeden Almancaya çevrilerde düşük kalmıştır (anne %10.0, baba %4.9); Almancadan Türkçeye yapılan karşılıklarda ise bu oran daha yüksektir (Mutter %32.4, Vater %19.4). Bu durum, Almanca ifadelerin daha evrensel kavramlar üzerine kurulu olmasına karşın, Türkçe ifadelerin daha kültüre özgü ve bağlam bağımlı olduğunu göstermektedir. Elde edilen veriler, anne ve baba kavramlarının her iki dilde farklı metaforik ve toplumsal yüklerle biçimlendiğini; birey, toplum, değer sistemi ve kültürel kodlarla ilişkili olarak dilsel düzeyde çeşitlilik gösterdiğini ortaya koymaktadır.
Almanca ve Türkçede 'Anne' ve 'Baba' Kavramlarının Dilsel ve Kültürel Yansımaları: Karşılaştırmalı Bir İnceleme
Keywords: German Language; Literature and Culture; Alman Dili; Edebiyatı ve Kültürü