RÜYALARIN TEOLOJİK YORUMU - DURSUN, ÇİĞDEM (Fırat Üniveristesi, 2025)
Bu çalışma, rüya olgusunu teolojik, psikolojik ve kültürel bağlamda çok yönlü bir yaklaşımla bu çalışmada incelenmektedir. Rüyalar tarih boyunca bireysel görmelerin yanı sıra kutsal metinlerde ilahi mesajların yönlendirme olarak değerlendirilmiş, farklı dinî geleneklerde ve bilimsel yaklaşımlarda çeşitli anlam katmanları kazanmıştır. İlk olarak Tevrat, Zebur, İncil ve Kur'an olmak üzere kutsal metinlerde rüyanın nasıl konu edinildiği karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Özellikle Hz. Yusuf, Hz. İbrahim ve Hz. Muhammed'in rüyaları üzerinden, rüyanın ilahi bilgi aktarımı ve sınav unsuru olarak rolü değerlendirilmiştir. Ardından kelam mezheplerinin özellikle Ehl-i Sünnet ve Mutezile'nin rüyaya ilişkin tutumları çözümlenmiştir. Bu çerçevede Gazâlî, İmam Rabbânî, İbnü'l-Arabî ve İbn Sîrîn gibi klasik İslam düşünürlerinin rüya anlayışlarına ve önemli kelam âlimlerinin de rüyaya bakış açıları rüyaya verdikleri değere yer verilmiştir. Çalışmada bir bölüm olarak halk inançlarında rüyanın pratik yönü (istihare, renk sembolleri, âmâların rüyası gibi) ele alınmış, rüyanın ruhani ve biyolojik yönleri üzerinde durulmuştur. Aynı zamanda rüyaların kaynağının ne olduğu ve rüya yolu ile vahyin mümkün olup olmadığı ele alınmıştır. Ve son olarak genel bir bakış ve tartışma/sonuç kısmına yer verilmiştir. Nitel bir yöntemle hazırlanan bu tez, metin çözümlemesi ve karşılaştırmalı analiz teknikleriyle yürütülmüş; dini literatür, klasik kaynaklar ve modern kuramlar sentezlenerek değerlendirme yapılmıştır. Bu konuda kelam ilminde yapılmış iki adet yüksek lisans çalışması bulunmaktadır bunlar; "Kelâm İlmi Açısından Rüyanın Bilgi Değeri" başlıklı tez çalışmalarıdır. Onlar çalışmalarında sadece rüyanın bilgi değerini ele almışlardır. Biz ise rüyanın hem epistemolojik yönü üzerinde durduk. Fakat ağırlıklı olarak rüyanın mahiyeti ve rüya yorumları üzerinde çalışmamızı gerçekleştirdik. Aynı zaman da rüyanın ontolojik açıdan ele alındığı ve rüyanın kaynağı, rüyayı yorumlayanlar ve kullandıkları şeyler bakımından ele aldık. Biz daha ziyade rüyayı halk nezdindeki konumu ve toplumsal bağlamdaki durumu üzerinde durduk. Rüyaların, hem dini bir fenomen hem de psikolojik bir olgu olarak çok katmanlı bir yapıya sahip olduğu, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde anlam üretme süreçlerinde önemli bir yer tuttuğu ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kelam, Teoloji, Rüya, Bilinç, Bilinçaltı, İstihare

This study examines the phenomenon of dreams from a multifaceted theological, psychological, and cultural perspective. Throughout history, dreams have been considered both individual visions and as guiding divine messages in sacred texts. They have acquired various layers of meaning in different religious traditions and scientific approaches. First, a comparative examination of how dreams are treated in sacred texts, including the Torah, Psalms, Bible, and Quran, is conducted. The role of dreams as a means of conveying divine knowledge and as a test is evaluated, particularly through the dreams of Prophet Joseph, Prophet Abraham, and Prophet Muhammad. The attitudes of theological schools, particularly the Sunni and Mu'tazila, towards dreams are then analyzed. Within this framework, the dream understandings of classical Islamic thinkers such as Ghazali, Imam Rabbani, Ibn al-'Arabi, and Ibn Sirin are examined, as are the perspectives and values of prominent theological scholars on dreams. The study examines the practical aspects of dreams in folk beliefs (such as istikhara, color symbols, and the dreams of the blind), focusing on their spiritual and biological aspects. It also explores the source of dreams and the possibility of revelation through dreams. Finally, a general overview and discussion/conclusion section are included. This thesis, prepared with a qualitative approach, was conducted using textual analysis and comparative analysis techniques, synthesizing religious literature, classical sources, and modern theories. There are two master's thesis studies on this subject in theology: "The Informational Value of Dreams from the Perspective of theology,". In their studies, they focused solely on the informational value of dreams. We focused on both the epistemological aspects of dreams. However, our study focused primarily on the nature of dreams and their interpretations. We also examined dreams from an ontological perspective, focusing on their origins, those who interpret them, and the things they use. We focused primarily on the public's position and the state of dreams within a social conte. It has been revealed that dreams have a multi-layered structure as both a religious and a psychological phenomenon, and that they hold an important place in the processes of producing meaning at both individual and social levels. Keywords: Kalam, Theology, Dream, Consciousness, Subconscious, Istikhara
Theological interpretation of dreams
Keywords: Din