BİTLİS MASİFİ İÇERİSİNDE GENÇ (BİNGÖL) – KIZILAĞAÇ (MUŞ) ARASINDA YÜZEYLEYEN METAGRANİTLERİN PETROJENEZİ - YILDIRIM, İSMAİL (Fırat Üniveristesi, 2026)
Güneydoğu Toros orojenik ku?ağında, Anadolu'nun makro morfotektonik yapılarından biri olan Bitlis Zagros Bindirme Ku?ağı üzerinde yer alan Bitlis Masifi, Türkiye'nin en ya?lı kayaçlarını bünyesinde bulundurmaktadır. Masif metamorfik ve magmatik kayaçlardan olu?an alt birlik (çekirdek) ve üst birlik (örtü) ?eklinde iki grupta incelenmektedir. Alt birlik, amfibolit, mikroklin gnays, biyotit gnays/?ist ve muskovit gnays/?ist, metagranit, metakuvarsit, kalk?ist ve mermerler ile bu kayaçları kesen biyotit granit ve hololökokratik granitlerden, üst birlik ise metapellit ve metakarbonatlardan olu?maktadır. Alt ve üst birliği kesen aplitik dayklar da Bitlis Masifi'nin karakteristik kayaç topluluğunu olu?turmaktadır Bu çalı?ma ile Torid-Anatolid Tektonik Birliği'nin doğu kesiminde, Doğu Toros Orojenik Ku?ağında Bitlis Masifi'nin alt birliği içerisinde, Bingöl (Genç) ile Mu? (Kızılağaç) arasında yüzeylemeler sunan Kambriyen-Pre-Kambriyen ya?lı metagranitlerin, petrografisi, ana element, iz element ve nadir toprak element jeokimyaları incelenmi?tir. Metagranitler dü?ük dereceli metamorfizma ürünleri olarak temsil edilir ve bu nedenle mineralojik yapı ve doku özellikleri büyük oranda korunmu?tur. Metagranitler, ortognayslar içerisinde tektonik dokanaklı masif kütleler ve yer yer aplitik-pegmatitik damar kayaçları ile karakteristiktir. Granitik kökenli bu kayaçlar genel olarak alkali feldspat, plajioklas, kuvars, biyotit ve muskovit minerallerini içerirler. Kızılağaç (Mu?) ve Genç (Bingöl) bölgesindeki metagranit bile?imli kayaçlar SiO2 (% 50.09–78.85), Al2O3 (% 12.05-13.86), Fe2O3 (% 0.24–7.57), MgO (% 0.05–4.95), CaO (% 0.09–1.82 ) Na2O (% 3.18-6.91), K2O (% 0.21-5.8), TiO2 (% 0.05–0.94), P2O5 (% 0.008-0.181), MnO (% .002-0.084 ), Ni (0.24–61.4 ppm), Rb (89.4-–233 ppm), Sr (17.6–249 ppm), Nd (2.43–41 ppm) arasında deği?en majör oksit ve iz element değerlerine sahiptir. Jeokimyasal olarak metagranitler, yüksek K'lu kalkalkalen, kalkalkalen ve toleyitik karaktere sahiptir. Metagranitlede, Rb, K, Th, Ba gibi büyük iyon yarıçaplı iz elementlerde zenginle?me olduğu, Nb, Ti, P ve Ta gibi yüksek alan enerjili elementlerde ise tüketilme olduğu görülmektedir. Metagranit örneklerinde yapılan 206Pb/238U izotop ya?landırmalarına göre, 547.8 ± 4.1 my, 538.8 ± 2.6 my ve 547.0 ± 3.7 my ya? verileri elde edilmi?tir. Aynı örnekler için 176 Lu/177 Hf izotop değerleri 0.0013 ile 0.0032 arasında, bu örneklerden elde edilen TDM2 modal ya?lar ise 1.309 ile 1.8398 milyar yıl arasında deği?mektedir.

Bitlis Massif, located on the Bitlis Zagros Thrust Belt, one of the macro morphotectonic structures of Anatolia in the Southeastern Taurus orogenic belt, contains the oldest rocks of Turkey. The massif is examined in two groups as the lower unit (core) and the upper unit (cover), consisting of metamorphic and magmatic rocks. The lower unit consists of amphibolite, microcline gneiss, biotite gneiss/schist and muscovite gneiss/schist, metagranite, metaquartzite, calcschist and marbles and biotite granite and hololeucocratic granites cutting these rocks, while the upper unit consists of metapellites and metacarbonates. Aplitic dykes cutting the lower and upper units also constitute the characteristic rock assemblage of the Bitlis Massif. In this study, the petrography, major element, trace element and rare earth element geochemistry of Cambrian-Pre-Cambrian metagranites, which outcrop between Bingöl (Genç) and Mu? (Kızılağaç) in the eastern part of the Tauride-Anatolide Tectonic Unit, within the subunit of the Bitlis Massif in the Eastern Taurus Orogenic Belt, were investigated. Metagranites are represented as products of low-grade metamorphism and therefore the mineralogical structure and texture features are largely preserved. Metagranites are characterized by massive masses with tectonic contacts within orthogneisses and occasionally aplitic-pegmatitic vein rocks. These rocks of granitic origin generally contain alkali feldspar, plagioclase, quartz, biotite and muscovite minerals. The metagranite rocks in Kızılağaç (Mu?) and Genç (Bingöl) regions contain major minerals varying between SiO2 (50.09–78.85%), Al2O3 (12.05–13.86%), Fe2O3 (0.24–7.57%), MgO (0.05–4.95%), CaO (0.09–1.82%), Na2O (3.18–6.91%), K2O (0.21–5.8%), TiO2 (0.05–0.94%), P2O5 (0.008–0.181%), MnO (0.002–0.084%), Ni (0.24–61.4 ppm), Rb (89.4–233 ppm), Sr (17.6–249 ppm), Nd (2.43–41 ppm). It has oxide and trace element values. Geochemically, metagranites have high K calc-alkaline, calc-alkaline and tholeiitic characters. In metagranites, it is observed that there is enrichment in large ion radius trace elements such as Rb, K, Th, Ba, and depletion in high field energy elements such as Nb, Ti, P and Ta. According to 206Pb/238U isotope dating performed on metagranite samples, age data of 547.8 ± 4.1 Ma, 538.8 ± 2.6 Ma, and 547.0 ± 3.7 Ma were obtained. For the same samples, 176 Lu/177Hf isotope values ranged from 0.0013 to 0.0032, and the TDM2 modal ages obtained from these samples ranged from 1.309 to 1.8398 billion years.
Petrogenesis of metagranites outcropping between Genc (Bingöl) – Kizilagaç (Mus) in the Bitlis massive
Keywords: Jeoloji Mühendisliği