ELEKTRİKLİ ARAÇ SEÇİMİNDE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİNİN KULLANIMI: TÜRKİYE ELEKTRİKLİ ARAÇ PAZARI İÇİN BİR ARAŞTIRMA - Kılıç, Zeynep; Şimşek, Ahmed İhsan (Fırat University, 2024)
Küresel ısınma ve iklim değişikliği, günümüzdeki en büyük sorunlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Fosil yakıtların hızla tükenmesi ve içten yanmalı motorların çevreye zararlı etkileri, elektrikli araçlara olan ilgiyi artırmaktadır. Bu araçlar benzinli ve dizel araçlara göre daha az karbon salınımı yaparak atmosfere sera gazı gibi zararlı gazların salınımını azaltırlar. Elektrikli araçların kullanımı insan sağlığı ve çevre sağlığı için önemli faydalar sağlar. Türkiye’de elektrikli araçların satışının yapılması, sürdürülebilirlik ve ekonomik açıdan oldukça önemlidir. Bu çalışma, Türkiye’de en çok tercih edilen 11 elektrikli aracın seçiminde çok kriterli karar verme yöntemlerini kullanarak, alternatiflerin sıralanmasına yardımcı olmayı hedeflemektedir. Araştırmada, DC hızlı şarj süresi, güç (kW), menzil, fiyat, batarya kapasitesi, elektrik tüketimi (kWh) ve servis sayısı gibi çeşitli kriterler ele alınmıştır. Kriterlerin Etki Kaldırma Yöntemi (Method based on the Removal Effects of Criteria, MEREC) ile kriter ağırlıkları belirlenmiş; ardından İdeal Çözüme Benzerlik Sırasına Göre Tercih Tekniği (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution, TOPSIS), Zenginleştirme Değerlendirmesi için Tercih Sıralama Organizasyonu Yöntemi (Preference Ranking Organization Method for Enrichment Evaluation, PROMETHEE), Oran Analizi ile Çok Amaçlı Optimizasyon Yöntemi (Multi-Objective Optimization by Ratio Analysis, MOORA) ve Ağırlıklı Toplam ve Çarpımsal Değerleme Yöntemi (Weighted Aggregated Sum Product Assessment, WASPAS) gibi dört farklı karar verme yöntemi uygulanmış ve elde edilen bulgular COPELAND yaklaşımı kullanılarak birleştirilmiş ve nihai bir sıralama elde edilmiştir. Elde edilen bulgular, COPELAND yöntemine göre en yüksek skoru X5 aracının aldığını ve bu aracın diğer yöntemlerde de üst sıralarda yer alarak genel performansının dikkate değer olduğunu göstermektedir. X11 ve X4 araçları ise sırasıyla ikinci ve üçüncü en iyi alternatifler olarak öne çıkmaktadır. Çalışma sonucunda 7 kriter arasından en önemli kriterin “şarj süresi”, en az önemli kriterin “elektrik tüketimi” olduğu sonucuna ulaşılmıştır. COPELAND yönteminden elde edilen sonuçlar açık ve anlaşılır bir şekilde sunulmaktadır. Bu özelliğiyle karar vericilerin alternatifler arasındaki karşılaştırmaları kolaylıkla anlayabilmesi sağlanmaktadır. Bu sonuçlar, elektrikli araç satın almayı düşünen tüketicilere hangi araçların daha uygun olduğunu belirlemelerinde yardımcı olurken, sektördeki profesyonellere de stratejik kararlar almalarında faydalı bilgiler sunmaktadır.

Global warming and climate change are among the biggest problems of our time. The rapid depletion of fossil fuels and the harmful effects of internal combustion engines on the environment are increasing the interest in electric vehicles. These vehicles emit less carbon emissions than gasoline and diesel vehicles, reducing the emission of harmful gases such as greenhouse gases into the atmosphere. The use of electric vehicles provides significant benefits for human health and environmental health. The sale of electric vehicles in Turkey is very important in terms of sustainability and economy. This study aims to help rank the alternatives by using multi-criteria decision-making (MCDM) methods in the selection of the 11 most preferred electric vehicles in Turkey. Various criteria such as DC fast charging time, power (kW), range, price, battery capacity, electricity consumption (kWh) and number of services were considered in the study. Following the criteria provided by the Method based on the Removal Effects of Criteria (MEREC) weighting method, four different decision-making methods such as Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS), Preference Ranking Organization Method for Enrichment Evaluation (PROMETHEE), Multi-Objective Optimization by Ratio Analysis (MOORA) and Weighted Aggregated Sum Product Assessment (WASPAS) were applied and the outcomes were combined with the COPELAND approach to obtain a final ranking. The findings show that the X5 vehicle received the highest score according to the COPELAND method and that this vehicle ranked high in other methods as well, and its overall performance was remarkable. The X11 and X4 vehicles stand out as the second and third best alternatives, respectively. As a result of the study, it was concluded that the most important criterion among the 7 criteria is “charging time” and the least important criterion is “electricity consumption”. The results obtained from the COPELAND method are presented in a clear and understandable way. With this feature, decision makers can easily understand the comparisons between alternatives. These results help consumers considering purchasing an electric vehicle to determine which vehicles are more suitable, while also providing useful information for professionals in the industry to make strategic decisions.
Utilizing Multi-Criteria Decision-Making Techniques in the Selection of Electric Vehicles: An Analysis for the Turkish Electric Vehicle Market
Keywords: Econometrics (Other); Ekonometri (Diğer)