BEĞAVÎ'NİN MEÂLİMÜ'T-TENZÎL İSİMLİ TEFSİRİNDEKİ HADİSLERİN TAHRİÇ VE DEĞERLENDİRİLMESİ (YÛNUS, HÛD, YÛSUF, RA'D, İBRÂHÎM VE HİCR SÛRELERİ) - EKİCİ, ZÜLAL (Fırat Üniveristesi, 2025)
Tefsir ilmi kaynak ve yöntemleri bakımından dirayet ve rivayet tefsirleri olarak ikiye ayrılmaktadır. Çalışmanın esasını oluşturan Meâlimü't-tenzîl de Beğavî'nin rivayet tefsiri türünde yazmış olduğu önemli tefsir kaynaklarından biridir. Beğavî rivayet tefsiri ekolü gereğince eserinde Allah Resul'üne nispet edilen merfû, sahâbeye nispet edilen mevkûf ve tabiîne nispet edilen maktû rivayetlere yer vermektedir. Tefsirinde yer verdiği rivayetlerin bazılarını isnadlı olarak zikretse de bazılarını da sadece sahâbî ya da tabiîn râvilerini zikrederek yani muallak bir şekilde vermekle yetinmektedir. Biz ise rivayetlerin tahrîcini yaptıktan sonra sıhhat değerlendirmesine tabii tutmaktayız. Bunun sonunda sahih, sahih li gayrihi, hasen, hasen li gayrihi, zayıf, mevzû ve bazen de aslı olmayan rivayetlerin yer aldığını görmekteyiz. Çalışmamız da ilk olarak Beğavî'nin hayatı, hocaları, öğrencileri, hadisçiliği ve eserlerine değinilmiştir. Daha sonra Yûnus, Hûd, Yûsuf, Râ'd, İbrâhim ve Hicr sûrelerine dair kısaca bilgilere yer verilip bu sûrelerdeki hadislerin kaynak tespiti, ardından sıhhat durumları hakkında bazı tetkikler yapılmıştır. Rivayetlerin değerlendirilmesi aşamasında Tirmizî, Hâkim en-Nîsâbûrî ve Şuayb Arnavut gibi muhaddis ve muhakkiklerin sıhhat değerlendirmelerinden yararlanıp fikir beyânında bulunulmuştur.

The science of tafsir is divided into two as sagacity and narration tafsir in terms of its sources and methods. Meâlimü't-tenzîl, which forms the basis of our thesis, is one of the important commentary sources written by Bağavî in the type of narrated commentary. In accordance with the Baghawi school of narration interpretation, he includes in his work marfu narrations attributed to the Messenger of Allah, narrations attributed to the companions, mawquf from the companions, and narrations from the tabiin. Although he mentions some of the narrations included in the tafsir with narrations, he contents himself with giving some of them in an ambiguous manner, by mentioning only the narrators of the Companions or Tabiun. After compiling the narrations, we evaluate their authenticity. At the end of this, we see that there are narrations that are authentic, non-authentic, hasan, non-hasan, weak, fabricated and sometimes unfounded. In our study, firstly, information about Baghavi's life, teachers, students, hadith and works are included. Then, brief information about the Surahs Yunus, Hud, Yûsuf, Ra'd and Ibrahim will be given, the sources of the hadiths in these surahs will be determined, and then information about their authenticity will be tried to be given. During the evaluation of the narrations, we benefited from the authenticity evaluations of hadiths and scholars such as Tirmidhi, Şuayb Arnavut and Hâkim en-Nîsâbûrî and expressed our opinions.
The extraction and evolation of hadith in the commentary of Al- Baghawi titled Maalim At- Tanzil (Surehs Yûnus, Hûd, Yûsuf, Ra'd, İbrahim and Hijr)
Keywords: Din