PERTEK (TUNCELİ) GÜNEYDOĞUSUNDAKİ GRANİTOİDLERİN PETROLOJİSİ - SAR, ABDULLAH (Fırat Üniveristesi, 2016)
Pertek bölgesinde yüzeyleyen granitoidler Elazığ'ın kuzeyinde konumlanmaktadır. Keban Metamorfitleri, Elazığ Magmatitlerine ait granitoidlerin üzerine bindirmeli bir şekilde gelmekte ve bunların üzerinde ise Orta Eosen yaşlı Kırkgeçit Formasyonu uyumsuz olarak bulunmaktadır. Granitoidler, iki alt birime ait, felsikten mafiğe değişen kayaç tiplerini içermektedir. (1) gabro ve diyorit grubu kayaçlar (2) granit grubu kayaçlar. Granitik kayaçlar, tonalit, granodiyorit ve monzogranitten, gabro ve diyorit grubu kayaçlar ise gabro, diyorit, monzodiyorit ve kuvars monzodiyoritten oluşmaktadır. Granitik kayaçlar, diyorit grubu kayaçlar içerisine sokulum yapmaktadır. Pertek granitoidi içerisinde mafik mikrogranüler anklavlar içermektedir. Granitoidlerde holokristalin ve hipidiyomorfik dokular görülmekte, porfirik, pertitik ve grafik dokular da göstermektedir. Tüm kayaç majör element içerikleri, %47,61 ile %76,03 arasında değişen SiO2 oranlarına, %0,05 ile %5,17 arasında değişen K2O oranlarına sahiptir. Na2O ve CaO içerikleri ise sırasıyla %1,61 ile %5,56 ve %0,25 ile %14,78 arasında değişmektedir. Artan SiO2 oranıyla birlikte plajiyoklasların fraksiyonlanasını gösteren, CaO, Al2O3 ve Sr değerlerinde negatif bir gidiş, aynı şekilde biyotit ve manyetit gibi ferromagnezyumlu minerallerin fraksiyonel kristallenmesini gösteren MgO ve FeO oranlarında da negatif bir gidiş gözlenmektedir. Jeokimyasal olarak, Pertek Granitoidi kalkalkalen, peralüminli ve I tipi bir granitoiddir. İlksel mantoya göre normalize edilmiş iz element diyagramları, Pertek granitoidi için yitim zonu magmatizmasını göstermektedir. Nb, Ta ve Ti gibi bazı HFSE elementlerinde negatif anomaliler görülmektedir. Ayrıca, Th değerlerindeki pozitif anomali, Nb ve Ta gibi HFSE elementleriyle ilişkili olarak zenginleşme göstermektedir. Sr iz elementi plajiyoklasların fraksiyonel kristallenmesini gösteren Eu değerlerindeki gibi negatif ya da pozitif anomaliler göstermektedir. Düşük Dy/Yb oranları magma kökeninde kalıntı spinele ihtiyaç duymaktadır ve spinel lerzolit ve spinel amfibol lerzolit ile granitoid ergiyiğinin etkileşimini içermektedir. Pertek Granitoidinin iz element değerleri volkanik yay tektonik ortamlarını göstermekte ve muhtemel mekaniması Üst Kretase de Neotetisin güney kolunun kuzeye doğru dalan levhanın yitimiyle ilişkilidir.

The granitoid outcropping in the Pertek region, located to the North of Elazığ city. The Keban metamorphic rocks thrusted onto the granitoid and bothare unconcofmably overlain by Middle Eocene Kırkgeçit Formation It comprises a felsic to mafic range of rock tupes belonging to two sub-units: (1) a gabbroic dioritic sub-units and (2) a granitic sub-unit. The granitic sub-unit consists of tonalite, granodiorite and monzo-granite, while the gabbroic-dioritic sub-unit consists of gabbro, diorite, monzodiorite and quarzt monzodiorite. The granitic sub-unit have intruded into the gabbroic-dioritic sub-unit. The Pertek Granitoid comprises mafic microgranular enclaves. Holocrystalline and hypidiomorphic are charactersitic textures of the granitoid, but porphyritic, pertitic and graphic tectures are also shown. Whole rock major element contents are charesterized by SiO2 and K2O contents ranging from 47.61 to 76.03 wt% and 0.05 to 5.17 wt% respectively. Morever, Na2O and CaO contents renge of 1.61 to 5.56 wt% and 0.25 to 14.78 wt% respectively. There are negative correlations between SiO2 and CaO Al2O3 and Sr which suggest plagioclase fractionation or accumulation. MgO and FeO decrease with increasing SiO2 implying fractionation of ferromagnesian minerals such as biotitee and magnetite. Geochemically, the Pertek Granitoid is calc-alcaline, peraluminous and I type. A primitive mantle normalized multi element diagram displays a subduction zone magmatic signature for Pertek granitoid. A negative anomaly of some HFSE is revealedbypronounced troughs for Nb, Ta and Ti in the patterns. Likewise, the spike in Th reveals the enrichment of this element relative to HFSE such as Nb and Ta. Sr indicates a slight positive or negative anomaly which could be interpreted analogous to the Eu variations indicating plagioclase accumulation and fractionation. Low Dy/Yb ratio requires residual spinel in the source of the magma and indicates interaction of granitoid melts with spinel-amphibole lherzolite and spinel lherzolite thus origin from the spinel peridotite stability field. The trace element data of the Pertek Granitoid suggest a volcanic arc tectonic setting. The possible mechanism of Pertek Granitoid is the northdipping subduction of Neo-Tethyan southern branch during Late Cretaceous.
The petrology of granitoids in the southeast Pertek (Tunceli)
Keywords: Jeoloji Mühendisliği