Hilalin Tespiti: Gözle Görme (Ru’yet-i Hilal) ile Astronomik Hesaplama Arasındaki İhtilaf - Albayrak, Ali (Fırat Üniversitesi, 2025)
İslam hukukunda, Hilalin gözle görülmesiyle veya astronomik hesaplarla tespit edilmesi meselesi, önemli konulardan biridir. Bunun temel sebebi, bu meselenin oruç ve hac gibi birçok temel ibadetle doğrudan ilişkisinin bulunmasıdır. Bu makale, hilalin tespit yöntemi üzerindeki ihtilafı, İslam fıkhındaki hükümlerini ve fakihlerin bu konudaki görüşlerini ele almaktadır. Bu meseledeki en büyük zorluk, hilalin görülmesiyle ilgili şer‘î naslar ile ayın başlangıcını modern astronomik araçlarla belirleme imkânı sunan bilimsel gelişmeler arasında nasıl bir uyum sağlanacağıdır. Bir taraftan, İslam’ın ilk dönemlerinden itibaren hilalin gözle görülmesi, ayın başlangıcını belirlemede tek yöntem olarak kabul edilmiştir. Hilalin görülmesiyle Ramazan ayının başlangıcını ve hac günlerini belirlemeye dair birçok ayet ve hadis bulunmaktadır. Kur’an-ı Kerim’deki şu ayet bu duruma örnek teşkil etmektedir: "????? ?????? ??????? ????????? ????????????". Bu ayet, Ramazan orucunun hilalin görülmesiyle ilişkilendirildiğini ifade etmektedir. Benzer şekilde, Peygamber Efendimiz’in (sav) şu hadisi de hilalin görülmesinin ay başlangıcını belirlemede ne denli önemli olduğunu göstermektedir: "????? ?????? ??????? ??????? ??? ????? ????? ??????? ????? ??????". Bu hadis, hilalin görülmesinin ayın başlangıcını belirlemek için şer'î bir araç olarak kabul edilmesi gerektiğini göstermektedir. Diğer taraftan, hilalin tespiti konusunda astronomik hesaplamaların kullanılması gibi yeni zorluklar ortaya çıkmıştır. Bazı alimler, özellikle hava koşulları, ışık kirliliği veya diğer çevresel faktörler nedeniyle hilalin gözle görülmesinin zor olduğu durumlarda, astronomik hesaplamaların ayın başlangıcını belirlemede doğru ve güvenilir bir araç olabileceğini savunmaktadırlar. Günümüzdeki gelişmiş astronomik teknikler, hilalin doğuş ve batış zamanlarını tam bir kesinlikle tespit edebilmektedir. Bu durum, özellikle hava şartlarının belirsiz olduğu veya görüş açısının kısıtlandığı durumlarda, bilimsel hesaplamaların önemini artırmaktadır. Ancak bu bilimsel gelişmeler, İslam fıkhında yeni tartışmalara yol açmıştır. Bir grup âlim, gözle hilalin görülmesinin şer‘î açıdan tek geçerli yöntem olduğunu savunurken; diğerleri, astronomik hesaplamaların, şer‘î naslara aykırı olmadan, hilalin tespitinde yardımcı bir yöntem olarak kullanılabileceğini öne sürmektedir. Bu görüşe göre, astronomik hesaplamaların kullanılması, farklı bölgelerdeki hilal görme ihtilaflarını azaltabilir ve Müslümanlar arasında birliği sağlayabilir. Ancak, tamamen astronomik hesaplamalara dayanmanın meşruiyeti konusunda tartışmalar devam etmektedir. Özellikle, hilalin farklı bölgelerdeki doğuş ve batış zamanlarındaki farklılıklar, İslam ülkeleri arasında ayın başlangıcı konusunda ayrılıklara neden olmaktadır. Bu durum, özellikle Ramazan ayının başlangıcı ve bayram günlerinin belirlenmesi gibi konularda Müslümanlar arasında bölünmelere yol açmaktadır. Bu bölünmeler, ya hilalin görüldüğü yerlerde ortak bir gözlem metoduna ya da astronomik hesaplamaların yardımcı bir unsur olarak kullanılmasına yönelik daha kapsamlı bir çabanın gerekliliğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, hilalin tespiti, sadece dini bir mesele olmanın ötesinde, toplumsal düzenin ve birlikteliğin sağlanmasında da önemli bir rol oynamaktadır. Farklı bölgelerdeki hilal gözlemleri arasındaki uyumsuzluklar, aynı ibadetlerin farklı zamanlarda yapılmasına sebep olabilmektedir, bu da toplumsal birlikteliği zayıflatabilir. Sonuç olarak, hilalin tespiti meselesi hem şer‘î hem de pratik boyutlarıyla oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Şer‘î açıdan, fakihler hilalin tespitine dair hükümleri belirlerken Kur’an ve Sünnet naslarına dayanmışlardır. Pratik açıdan ise bu mesele, ayın başlangıcını belirlemede bilimsel ve astronomik yeniliklerin dikkate alınmasını gerektirmektedir. Hilalin astronomik hesaplarla tespiti meselesi sadece bilimsel ya da fıkhî bir konu olmayıp, aynı zamanda Müslümanların günlük yaşamını doğrudan etkileyen sosyal ve dinî bir meseledir. Ramazan ayının başlangıcı veya hac ibadetinin vakitlerinin doğru bir şekilde belirlenmesi, ayın başlangıcının kesin tespitiyle yakından ilişkilidir. Bu bağlamda, bu makale, hilalin gözle görülmesi veya astronomik hesaplarla tespiti konusunun İslam fıkhındaki farklı boyutlarını ele almakta ve bu konuyla ilgili farklı fakih görüşlerini incelemektedir. Ayrıca, bu iki yöntemin bir arada nasıl kullanılabileceği konusunda modern çağın gereklerine uygun dengeli bir yaklaşım sunmayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede, hilalin tespitine dair farklı bakış açıları ve uygulama yöntemleri, Müslümanların ortak ibadet zamanlarını belirlemede daha etkin ve kapsayıcı bir yaklaşım geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

The issue of determining the crescent moon’s visibility through either visual observation or astronomical calculations is a significant topic in Islamic jurisprudence, due to its close relationship with several fundamental acts of worship, such as fasting and pilgrimage. This article addresses the controversy surrounding the method of determining the start of the lunar month, its rulings in Islamic law, and the opinions of scholars on the matter. The greatest challenge in this issue is reconciling the scriptural texts that mandate reliance on visual sighting with the scientific advancements that allow for the determination of the lunar month’s beginning using advanced astronomical tools. On one hand, it is evident that from the early Islamic periods, the visual sighting of the crescent was the only available means for determining the start of the month. Numerous Qur’anic verses and prophetic sayings (hadiths) have clarified how to determine the beginning of Ramadan and the days of the pilgrimage. A prominent example from the Qur'an is the verse: {????? ?????? ??????? ????????? ????????????}which indicates that fasting is linked to the sighting of the Ramadan crescent. Similarly, in the Prophetic tradition, the saying of Prophet Muhammad (peace be upon him): "Fast when you see it, and break the fast when you see it; if it is obscured from you, then complete thirty days of Sha'ban," also underscores the importance of moon sighting as a legitimate means of establishing the lunar month’s start. On the other hand, challenges have emerged regarding the determination of the crescent’s appearance, the most significant being the use of advanced astronomical calculations. Some scholars argue that astronomical calculations can be a precise tool for determining the lunar month’s start, especially when visual sighting is difficult due to unfavorable weather conditions or light pollution. Modern astronomical techniques provide accurate means of determining the beginning of the lunar month scientifically and reliably, free from the uncertainties that may arise from meteorological factors or the unclear visibility of the crescent. These scientific advancements have imposed themselves on the juristic landscape, leading to the emergence of new opinions that seek to reconcile scriptural texts with scientific facts. While some insist that visual sighting is the sole valid method endorsed by Islamic law, others contend that astronomical calculations can serve as a tool for determining the start of the month without contradicting Islamic law. Moreover, it could help avoid some of the issues arising from discrepancies in crescent sightings in different regions. However, the debate continues regarding the legitimacy of fully relying on astronomical calculations without visual sighting. Furthermore, the differences in the moon’s appearance across various regions lead to discrepancies in the beginning of the lunar months among Islamic countries, which causes divisions among Muslims, particularly concerning the start of Ramadan and the celebration of Eid al-Fitr. These divisions highlight the need for greater efforts to unify legal positions, either by relying on a unified sighting method or by using astronomical calculations as a supplementary factor. Thus, the issue of determining the crescent’s appearance is characterized by complex legal and practical dimensions. Legally, scholars base their rulings on the Qur'an and the Sunnah when determining the regulations related to moon sighting. Practically, this matter requires consideration of scientific and astronomical developments to harmonize the practices of Muslims in relation to lunar months. The issue of determining the crescent through astronomical calculations is not merely a scientific or legal matter but is also a social and religious issue with direct implications for the lives of Muslims worldwide. The precise determination of the beginning of Ramadan or the pilgrimage’s timing is fundamentally linked to the accurate identification of the lunar month’s start. In this context, this article aims to shed light on the various aspects of determining the crescent’s appearance through visual sighting or astronomical calculations in Islamic jurisprudence and to explore the different scholarly opinions on this issue. Additionally, the article will examine whether it is possible to reconcile both methods in a way that aligns with the requirements of the modern era, providing a comprehensive and precise perspective and attempting to reach a balanced approach that may be beneficial in addressing this issue in the contemporary world.
The Verification of the Crescent: The Dispute Between Moon Sighting and Astronomical Calculation
Keywords: Islamic Law; İslam Hukuku