CORCİ ZEYDÂN VE HACCAC B. YUSUF ROMANININ TAHLİLİ - SAYLAN, ENES (Fırat Üniveristesi, 2024)
Roman türü, Fransa'da oluşmuş ve 1789 Fransız İhtilali ile diğer milletlere işgaller, savaşlar, antlaşmalar gibi çeşitli toplumsal vakalar vasıtasıyla ulaşmıştır. Romanın savaş yoluyla edebiyatına dâhil olduğu milletlerden biri de Araplardır. 1799 yılında Napolyon'un Mısır'ı işgali ile roman başta olmak üzere birçok edebî tür ve form, Arap edebiyatına girmiştir. Arap edebiyatında romana yapı olarak benzeyen hikâye, makâme tarzı türler olsa da bunlar romanın özelliklerini tam olarak taşımamaktadır. Arap edebiyatı, cahiliye devrinden süregelen anlayışı devam ettirerek nesirden çok nazım ve kafiye ile ilgilenmiştir. Bundan dolayı uzun nesir formuna sahip olan roman türünü başlarda benimseyememişlerdir. Bu bağlamda Arap edebiyatçıları önce bir süre ellerindeki hikâye tarzı türlerle yetinmeye çalışmışlardır. Ancak Batı, büyük bir çaba ile roman türünün yayılımını desteklemiş ve Arap ülkelerinden gelen öğrencilere çağdaşlık eğitimlerinde roman türünü benimsetmiştir. Eski edebiyatçıların romanı pek önemsememesi ve Batının yeni nesle bu eğitimleri vermesi ile sonunda Roman türü Arap dünyasına girmiştir. Arap romanının destekçilerinden biri de Corci Zeydân'dır. 1861 yılında Beyrut'ta fakir bir Hristiyan aileden dünyaya gelen Zeydân, küçüklüğünden itibaren zekâsı ve yetenekleriyle dikkat çekmiştir. Küçük yaşlarda İngilizce ve Fransızca gibi Batı dillerini öğrenen Zeydân, iki kez tıp eğitimi almak istese de başarılı olamamıştır. Bundan dolayı kendisini edebiyat ve tarih alanına veren Zeydân, ilk eserini Mısır tarihi alanında vermiştir. Mısır'da modern romanın gerçek kurucusu sayılan Zeydân, bu tarih sevgisini roman türüne de başarılı bir şekilde uygulayarak Arap edebiyatında tarihî roman türünün mucidi olmuştur. Yazdığı tarihî romanlardan birisi de Haccac b. Yusuf romanıdır. Eserde iki genç âşık üzerinden Abdulmelik b. Mervan dönemini işleyen Zeydân, işlediği dönemin yakın tarihli olaylarına da yer vermiştir. Oldukça kalabalık bir kişi kadrosu olan bu eser, aynı zamanda Zeydân'ın zihnindeki birtakım düşünceleri de yansıtması bakımından önemlidir. Arap romanının ilk örneklerinden sayılan Haccac b. Yusuf romanı, alanının ilklerinden olup Batılı anlamda eksiksiz bir kurgu ve düzene sahiptir.

The novel genre originated in France and reached other nations after the French Revolution of 1789 through various social events such as invasions, wars and treaties. Arabs were one of the nations whose literature was introduced to the novel through war. In 1799, with Napoleon's invasion of Egypt, many literary genres and forms, especially the novel, entered Arabic literature. Although there are story and maqamah genres in Arabic literature that are similar to the novel in terms of structure, they do not fully carry the characteristics of the novel. Arabic literature, continuing the understanding from the jahiliyya period, was more interested in verse and rhyme than prose. Therefore, they could not adopt the novel, which has a long prose form, at first. In this context, Arab literati first tried to be content with the story-like genres they had for a while. However, the West supported the spread of the novel genre with great effort and made students from Arab countries adopt the novel genre in their modernity education. The old literati did not attach much importance to the novel and the West provided this education to the new generation and eventually the novel genre entered the Arab world. One of the supporters of the Arab novel is Jurji Zaidân. Born in 1861 in Beirut to a poor Christian family, Zaidân attracted attention with his intelligence and talents from his early childhood. Zaidân learned Western languages such as English and French at an early age, and although he wanted to study medicine twice, he was not successful. Therefore, he devoted himself to literature and history and wrote his first work in the field of Egyptian history. Considered the true founder of the modern novel in Egypt, Zaidân successfully applied this love of history to the novel genre and became the inventor of the historical novel genre in Arabic literature. One of the historical novels he wrote is Hajjaj b. Yousaf. In the work, Zaidân, who deals with the period of Abdulmalik b. Marwan through two young lovers, also included the recent events of the period he covered. This work, which has a very crowded cast of characters, is also important in that it reflects some of the thoughts in Zaidân's mind. The novel Hajjaj b. Yousaf, which is considered one of the first examples of the Arabic novel, is one of the first in its field and has a complete fiction and organization in the Western sense.
Analysis of the novel Jurji Zaidan and Al-Hajjaj İbn Yousaf
Keywords: Doğu Dilleri ve Edebiyatı