BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİNDE GÖREV YAPAN ASİSTAN HEKİMLERİN YURT DIŞINA GÖÇ ETME EĞİLİMLERİNİN VE UMUTSUZLUK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ - TİLKİ, FATMA (Fırat Üniveristesi, 2025)
Beyin göçü kavramı yüksek eğitimli ve nitelikli bireylerin gelişmekte olan ülkelerden gelişmiş ülkelere doğru göç akışını ifade etmektedir. Beyin göçünün en fazla olduğu meslek gruplarından biri de sağlık çalışanlarıdır. Son yıllarda artış gösteren hekimlerin yurt dışına göçü konusu sağlık yöneticileri tarafından ele alınması ve müdahale edilmesi gereken önemli bir konu haline gelmiştir. Bu çalışma ile hekim göçü konusu ve beyin göçüne sebep olabilecek ilişkili faktörleri araştırmak, uygulanan sağlık politikaları, sağlık sektöründe çalışma koşullarının ve şiddet vb. gibi alt başlıkların hekim göçünü ve hekimlerin umutsuzluk durumunu nasıl etkilediği üzerinde değerlendirmeler yaparak literatüre katkı sağlamak amaçlanmıştır. Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan bu çalışmanın evrenini; Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde tıpta uzmanlık eğitimini sürdüren 534 asistan hekim oluşturmuştur. %95 güven aralığı ve %5 hata payı seçilerek minimum örneklem büyüklüğü 223 olarak tespit edilmiştir. Katılımcılara, Google Form aracılığıyla literatür taranarak hazırlanmış olan anket formu gönderilip gönüllü olarak doldurmaları istenmiştir. Anketin birinci bölümünde katılımcıların sosyodemografik özelliklerini sorgulayan, ikinci bölümünde literatür kaynaklı hazırlanmış göç etme durumunu etkilediği düşünülen faktörleri sorgulayan sorular ve üçüncü bölümünde Beck Umutsuzluk Ölçeği soruları kullanılmıştır. Anket toplamda 316 kişi tarafından yanıtlanmıştır. Veriler istatistik paket programı 22.0'a kaydedilmiştir. İstatiksel analizlerde, Normallik, Ki-Kare, Mann-Whitney U, Kruskal- Wallis, Spearman Korelasyon testleri kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırmaya katılan asistan hekimlerin %59,2'si kadın, %56,0'ı evli olup yaş ortalamaları 30,61±4,15 yıl bulunmuştur. Asistan hekimlerin %65,5'i dahili branşta çalışmakta, %55,1'i 1-5 yıllık mesleki deneyime sahiptir. %74,7'si birden fazla kez sözlü/fiziksel şiddete maruz kalmıştır. %25,3'ü yurt dışına göç etme niyetinin bulunduğunu, %61,2'si göç etmek için çalışmaya başlamış olduklarını belirtmiştir. En sık tercih edilen ülkelerin Almanya, İngiltere, Kanada olduğu görülmüştür. %72,5'i göç ederlerse Türkiye'ye geri dönmek istemediklerini veya kararsız olduklarını bildirmiştir. Göç etme niyeti sosyodemografik özelliklere göre farklılık göstermeyip uzmanlık alanından ve gelirinden memnun olmayanlarda anlamlı olarak farklılık göstermiştir (p<0,05). Asistan hekimlerin göç etme nedenleri içinde; Türkiye'deki sağlık politikası, çalışma şartları, sağlıkta şiddet olayları, alım gücünün düşmesi, gelecek kaygısı en sık sebep olarak gösterilmiştir. Asistan hekimlerin Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ) Toplam Puan ortalamaları 8,12±5,25 (min: 0, maks: 20, ortanca: 7) olarak bulunmuştur. Göç etme niyeti olan asistan hekimlerin umutsuzluk ölçeği puan düzeylerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. Yaş, meslek yılı ve umutsuzluk puanı arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Sözlü veya fiziksel şiddete maruz kalanların umutsuzluk düzeyleri anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak; bin kişiye düşen hekim sayısında OECD (Organisation for Economic Co-Operation and Development) ülkelerinin çok gerisinde olan ülkemizde hekim sayısının ve niteliğinin etkili ve kaliteli bir sağlık hizmeti için hayati önem taşıdığı düşünüldüğünde, hekimlerin göç hareketinin sebepleri üzerinde çalışılmasının çok önemli olduğu, aynı zamanda çok faktörlü bir kavram olan göç olgusunun bireysel yönünü daha iyi ele alabilmek için göçün psikolojik yönünün anlaşılmaya çalışılmasının, hekimlerin göç etmesine neden olabilecek mevcut sorunları ortaya koyarak buna yönelik gerekli önlemlerin alınması konusunda ileri dönemde sağlık sistemleriyle ilgili düzenlemelere ışık tutması ve literatüre katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: Beyin Göçü, Hekim Göçü, Asistan Hekim, Beck Umutsuzluk Ölçeği
Evaluation of the tendencies of migration abroad and their state of hopelessness of assistant physicians working in a university hospital
Keywords: Halk Sağlığı