Türk Edebiyatında Bir İntikam Öyküsü: Ferit Edgü’nün “Öç” Küçürek Öyküsünün Göstergebilimsel Çözümlenmesi - Karimova, Shahnoza; Demir, Sezgin (My University, 2024)
Anlatılar; yazar tarafından seçilen ve belirli bir anlatıcı tarafından gerçekleştirilen, anlatma edimiyle şekillenen, kişi, zaman ve uzam birlikteliğine dayalı metinlerdir. Küçürek öyküler ise bu türden metinler içerisinde kimi zaman birkaç satır kimi zaman ise sadece bir sözceden oluşan, metnin gösteren kısmındaki yoğunluğuna karşılık, gösterilen kısmında son derece yoğun bir anlama sahip, okuru şaşırtan ironik kısa metinlerdir. Bu çalışmanın amacı; Ferit Edgü’nün toplumun ön yargılarına ve kalıp değerlerine ötekileştirilmiş bireyin bir isyanı, çığlığı niteliğindeki “Öç” adlı küçürek öyküsünü anlatıbilim ve göstergebilim yöntemleri ışığında öznel yargılardan uzak deneysel bir okumaya/çözümlemeye tabi tutmaktır. Başta yazın bilim, anlatı bilim ve gösterge bilim olmak üzere edebî metinleri çözümlemeye yönelik inceleme yöntemleriyle disiplinler arası bir bakış açısı tercih edilmiştir. İlk olarak metnin söylemsel boyutundaki anlatıcı, bakış açısı, anlatı kişileri, zaman, uzam gibi temel figüratif unsurlar belirlenmiştir. Söylemsel düzeyde belirlenen somut figüratif unsurlardan hareketle anlatısal düzeydeki izlence, sırasıyla eyleyensel örnekçe ve dörtlü şema ile çözümlenmiştir. Daha sonra söylemsel ve anlatısal düzeydeki tespitler doğrultusunda metnin derin yapısına yönelik göstergebilimsel dörtgen kullanılarak temel anlamsal düzey tespit edilmiştir. Soyut devingen anlam ilişkilerinden hareketle metin yorumlanmış, alımlanma düzeyi belirlenmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak Edgü, bu anlatısında bireyi kısıtlayan, aynileştiren ve doğal olarak da şeyleştiren; aksi olduğunda da onu en ağır şekilde cezalandıran, farklılıkları hoş görmeyen toplumsal normlara, toplum tarafından belirlenmiş cinsiyetçi kurallara ve dile karşı çıkan genç bir kızın öyküsünü ironik dille bize sunmaktadır. Aslında bu bir tür çığlık ve isyandır aynı zamanda.
Keywords: Edebiyat; Ferit Edgü; göstergebilim; küçürek öykü; Öç