TURHAL ŞEHRİNİN NÜFUS ÖZELLİKLERİ - Çelik, Özlem Çakar; Arslan, Handan (My University, 2015)
Turhal, Karadeniz Bölgesi’nin Orta Karadeniz Bölümü’nde idarianlamda Tokat iline bağlı olup Canik Dağları’nın güneyindeki tektonikdepresyonlar içerisinde yer alır. Coğrafi anlamda Yeşilırmak Havzası’nadâhil olan araştırma alanı, Kazova- Turhal- Zile tektonik depresyonunorta kesiminde ve Turhal Ovası içerisinde yer alır. Bu çalışmada Turhalşehrinin nüfus özellikleri incelenmiştir. Çalışmanın amacışehirleşmenin demografik bir karakter gösterdiği Turhal’da şehirnüfusunun gelişimini ve sosyo-ekonomik özelliklerini incelemek olupaynı zamanda Turhal’daki nüfus kaybına dikkat çekmektir. Araştırmaalanının depremsellik, zemin sıvılaşması, taşkın ve sel felaketi, erozyongibi önemli jeolojik ve jeomorfolojik problemlerinin bulunması üzerindeyaşayan nüfusun ayrıntılı incelenmesini gerekli kılmaktadır. Turhal;bulunduğu coğrafi konumun sağladığı avantajlar, fiziki ve beşerikolaylıklarla 2000 yılına kadar Orta Karadeniz’in önemli bir yerleşimmerkezi olmuştur. Demiryolu istasyonunun varlığı, başta şekerfabrikası olmak üzere birçok ekonomik yatırımın gerçekleşmesi, hizmetsektörünün hızla gelişmesi gibi nedenlerle şehrin nüfus yapısı önemliölçüde değişmiştir. Çalışmada öncelikle nüfusun tarihi gelişimiverilmiştir. Araştırma alanının Cumhuriyet öncesi nüfusu ile ilgilibilgilere salnamelerden, tahrir defterlerinden vb. kaynaklardan;Cumhuriyet dönemi nüfus bilgilerine ise DİE (Devlet İstatistikEnstitüsü)’nin 1935-2000 yıllarını kapsayan genel nüfus sayımısonuçları ile TUİK (Türkiye İstatistik Kurumu)’in ADNKS (Adrese DayalıNüfus Kayıt Sistemi) 2007-2012 ulaşılmıştır. Araştırma alanınınCumhuriyet dönemiyle birlikte şehirsel bir yerleşme niteliği kazanması,nüfus yapısındaki değişikliklerin büyük oranda bu dönemdegerçekleşmesi, sahaya ait düzenli ve güvenilir nüfus verilerine 1935yılıyla birlikte ulaşılabilmesi gibi nedenlerle araştırma alanınıncumhuriyet dönemi nüfusu detaylı olarak incelenmiştir. ÇalışmadaTurhal’ın yıllara göre kır- şehir nüfusunda gerçekleşen değişimnedenleri ve sonuçlarıyla birlikte ortaya konulmuştur. Bu değişim ortaya koyulurken araştırma alanının kır- şehir nüfusu tablo ve grafikkullanılarak görselleştirilmiştir. Ayrıca nüfus artış hızı ve nüfus artışoranı yıllar itibariyle Türkiye, Tokat ve Turhal ölçeğinde karşılaştırmalıolarak verilmiştir. Nüfusun yaş ve cinsiyet özelliklerinin sosyoekonomikaçıdan önemli yansımaları vardır. Bu nedenle yaş ve cinsiyetözellikleri yıllar itibariyle incelenmiş, çocuk nüfustaki, yetişkinnüfustaki ve yaşlı nüfustaki değişim ortaya konulmuş ve gelecekteTurhal’ın nasıl bir nüfus yapısına sahip olacağı tahmin edilmeyeçalışılmıştır. Turhal’da 65 yaş üstü nüfusunun toplam nüfusiçerisindeki payının giderek artması ve günümüzde % 10’u bulmasıgelecekte çok genç bir nüfus yapısına sahip olmayacağı tespit edilmiştir.Yine Turhal’da nüfusun cinsiyet yapısında 1985 yılına kadar erkeknüfus fazlalığı, 1985 yılından sonra bu durumun değişmesi Turhal’ıngöç alan bir yerleşme iken göç veren bir yerleşme konumuna gelmesininbir göstergesi olarak belirlenmiştir. Bunun yanı sıra nüfusun eğitimdurumu, nüfusun ekonomik özellikleri ve Turhal’ın şehirleşmekarakterini belirleyen göçler ayrıntılı olarak incelenmiştir. Nüfusuneğitim durumu okuryazarlık durumu, bitirilen eğitim düzeyi açısındanincelenmiş, yıllara göre nüfusun eğitim durumunda cinsiyet açısındangözlenen değişiklikler ve günümüzdeki durumu Türkiye ilekarşılaştırılarak verilmiştir. Çalışan nüfusun ekonomik faaliyetkollarına göre dağılımı 1985, 2000 ve 2009 yılına göre incelenmiş,nüfusun en çok hangi ekonomik faaliyet kolunda çalıştığı nedenleriylebirlikte ortaya koyulmuştur. Buna göre tarım fonksiyonunda ve sanayifonksiyonunda çalışan nüfusun oranı yıllar içerisinde azalırken hizmetsektöründe çalışan nüfusun oranı günümüze kadar artarak gelmiş veTurhal hizmet fonksiyonunun ağırlıkta olduğu bir şehir yerleşmesikonumuna gelmiştir. Şehrin aldığı ve verdiği göçler Tokat iline ait diğerilçelerle birlikte verilmiş, ayrıca 2012 yılına ait Turhal’ın net aldığı göç,verdiği göç, ve net göç hızı ortaya koyulmuştur. Cumhuriyet dönemi;nüfusu 1945 Öncesi dönem, 1945-1985 Arası Dönem, 1985-2000 ArasıDönem, 2000 Sonrası Dönem olarak incelenmiştir. 1945 öncesidönemde araştırma alanının bir kasaba niteliğinde olduğu venüfusunun on binin altında olduğu belirlenmiştir. Söz konusu dönemdearaştırma alanının nüfus artış hızı ve nüfus artış oranları düşükseviyelerdedir. 1945-1985 devresi 40 yıllık bir süreyi kapsamakta olup,şehir nüfusunda oransal olarak en fazla artışın yaşandığı,şehirleşmenin hızlandığı ve nüfus artış oranları ve artış hızlarının rekorseviyeleri bulduğu dönemdir. Belirtilen zaman dilimi içerisinde Turhalnüfusu 7,4 kat artmıştır.
Keywords: Nüfus İstatistikleri Bilimi