VEJETARYENİZM BAĞLILIK ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ, GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI - ERYOL, ABDULLAH (Fırat Üniveristesi, 2024)
Vejetaryenizm, bir diyet olarak tanımlanırken, aynı zamanda hayvan hakları ve çevre etiğine dayanan bir yaşam felsefesi olarak da görülmektedir. Vejetaryenizmin son yıllarda daha fazla insan tarafından benimsendiği bildirilmekte, aynı zamanda vejetaryen bireylerin diyetlerine ve felsefelerine bağlı olmadıkları iddia edilmektir. Bu çalışma, vejetaryenlerin diyetlerine ve felsefelerine bağlılığını etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve bağlılık düzeyinin ölçülmesini sağlayacak Vejetaryenizm Bağlılık Ölçeği'nin geliştirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmanın araştırma yöntemi olarak, karma yöntemlerden biri olan "keşfedici ardışık desen" kullanılmıştır. Nitel çalışma ile Vejetaryenizm Bağlılık Ölçeği'ne girecek maddeler belirlenmiş, oluşturulan ölçeğin, geçerlik ve güvenirlik analizleri için, iki aşamalı nicel çalışma yapılmıştır. Nicel aşamalarda, Açıklayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Nitel ve Birinci Nicel Aşama İstanbul'da, İkinci Nicel Aşama Didim VegFest'te ve İstanbul'da yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Çalışma ile vejetaryenlerin bağlılık düzeylerini ölçme konusunda, geçerlik ve güvenirlik aşamaları tamamlanmış, "Adanmışlık", "Esneklik" ve "Hoşgörü" olarak adlandırılmış üç faktör ve 13 maddeden oluşan Vejetaryenizm Bağlılık Ölçeği geliştirilmiştir. Çalışma sürecinde elde edilen veriler ışığında, veganların, veganizme bağlılık düzeyini ölçmek amacıyla kullanılabilecek ikinci bir ölçek geliştirilmesine karar verilmiştir. Veganların bağlılık düzeyini ölçme konusunda, yeterli geçerlik ve güvenirlik gösteren, "Adanmışlık", "Esneklik", "Hoşgörü" ve "Pragmatizm" olarak tanımlanan dört boyuttan ve 16 maddeden oluşan, Veganizm Bağlılık Ölçeği geliştirilmiştir. Vejetaryenizm Bağlılık Ölçeği ve Veganizm Bağlılık Ölçeğine yönelik ilk bulgulara göre, etik/ahlak motivasyonu nedeniyle vegan/vejetaryen olan katılımcıların, sağlık gerekçesiyle vegan/vejetaryen olanlara (p<0.05); aktivizm yapan katılımcıların, aktivizm yapmayanlara (p<0.05); başka insanların vegan/vejetaryen olmalarına etki eden katılımcıların, diğer katılımcılara (p<0.05) kıyasla hem Vejetaryenizm Bağlılık Ölçeği'nde hem de Veganizm Bağlılık Ölçeği'nde anlamlı düzeyde daha yüksek puan aldıkları görülmüştür. Sonuç olarak, Vejetaryenizm Bağlılık Ölçeği'nin vegan ve vejetaryen bireylerin vejetaryenizme bağlılık düzeyini; Veganizm Bağlılık Ölçeği'nin ise vegan bireylerin veganizme bağlılık düzeyini ölçmek amacıyla kullanılabileceği ileri sürülebilir. Anahtar Kelimeler: Diyet bağlılığı, keşfedici ardışık desen, ölçek geliştirme, veganizm, vejetaryenizm

Vegetarianism, while defined as a diet, is also seen as a philosophy of life based on animal rights and environmental ethics. It is reported that vegetarianism has been adopted by more and more people in recent years, and at the same time, it is claimed that vegetarian individuals are not committed to their diets and philosophies. This study was aimed to determine the factors affecting the commitment of vegetarians to their diets and philosophies and to develop the Vegetarianism Adherence Scale to measure the level of adherence. As the research method of the study, 'exploratory sequential design', one of the mixed methods, was used. With the qualitative study, the items to be included in the Vegetarianism Adherence Scale were determined, and a two-stage quantitative study was conducted for the validity and reliability analyses of the created scale. In the quantitative stages, Explanatory Factor Analysis and Confirmatory Factor Analysis methods were used. The qualitative and first quantitative phase was carried out face-to-face in Istanbul and the second quantitative phase was carried out face-to-face at Didim VegFest and in Istanbul. In this study, the Vegetarianism Adherence Scale consisting of three factors named ''Dedication'', ''Flexibility'' and ''Tolerance'' and 13 items, whose validity and reliability stages were completed, was developed to measure the adherence levels of vegetarians. In the light of the data obtained during the study, it was decided to develop a second scale that could be used to measure the level of adherence of vegans to veganism. The Veganism Adherence Scale, consisting of 16 items and four dimensions defined as 'Dedication', 'Flexibility', 'Tolerance' and 'Pragmatism', which has xxi sufficient validity and reliability in measuring the level of adherence of vegans, was developed. According to preliminary findings for the Vegetarianism Adherence Scale and Veganism Adherence Scale, participants who became vegan/vegetarian due to ethical/moral motivations, compared to those who became vegan/vegetarian for health reasons (p<0.05), participants who engage in activism, compared to those who do not engage in activism (p<0.05), and participants who influenced other people to become vegan/vegetarian, compared to other participants (p<0.05), scored significantly higher on both the Vegetarianism Adherence Scale and the Veganism Adherence Scale As a result, it can be argued that the Vegetarianism Adherence Scale can be used to measure the level of adherence of vegan and vegetarian individuals to vegetarianism, and the Veganism Adherence Scale can be used to measure the level of adherence of vegan individuals to veganism. Keywords: Dietary adherence, exploratory sequential design, scale development, veganism, vegetarianism
Development, validity and reliability study of vegetarianism adherence scale
Keywords: Veteriner Hekimliği