TANZİMAT'IN YURTLUK-OCAKLIK VE HÜKÜMET SANCAKLARDA UYGULANMASI (1839-1864) - TORAMAN, ÖMER (Fırat Üniveristesi, 2010)
Tanzimat'ın tesis etmeye çalıştığı modern merkeziyetçi devlet anlayışına ters düşen idarî yapı ve usullere, tedricen son verilmiştir. Bu yapılardan biri de yurtluk-ocaklık ve hükümet sancak statüsü ve yurtluk-ocaklık suretiyle arazi tasarruf edilmesidir.Tanzimat reformlarının uygulanması neticesinde; idarî yönden, yurtluk-ocaklık suretiyle tevcih edilen sancak sayısı zaman içerisinde azalarak, 1840-1841 tarihi itibariyle sona ermiştir. Bir kısım hükümet sancaklar ise varlıklarını Tanzimat'ın ilan edildiği döneme kadar sürdürmüşler ise de esasen coğrafi olarak küçük olan bu sancakların yerine kaza idarî birimi oluşturulmuştur. Başlangıçta yerli beyler bu kazalara müdür olarak atanmıştır. Daha sonra bu uygulamadan vazgeçilerek, hariçten müdür atanmış, beylerin idaresine son verilmiştir.Mali yönden ise yurtluk-ocaklık suretiyle tasarruf edilen arazi hazine tarafından zabt edilerek, hak sahiplerine gelirlerine karşılık olmak üzere maaş bağlanması yoluna gidilmiştir. Yurtluk-ocaklık suretiyle arazi tasarruf edilmesine, prensip olarak, Tanzimat'ın 1839'da ilanı ile son verildiği halde, bu çeşit arazilerin çok olduğu Erzurum ve Diyarbekir eyaletlerinde Tanzimat hükümleri 1845 yılından itibaren uygulanmaya başlanmıştır. Bu eyaletlerdeki askerî, idarî ve malî sorunlar nedeniyle, bu kaidenin uygulanması zaman almıştır.Askeri yönden ise Anadolu Ordu-yu Hümayunu bölgede kontrolü sağlamış, başıbozuk ve aşiret kuvvetleri güçlerini kaybetmişlerdir. Bölgede kura usulünün tatbiki ve askere almada karşılaşılan güçlükler büyük ölçüde aşılmıştır.

The managerial constructions and procedures ran counter to the modern centralist state perspective that the Tanzimat reforms aimed to construct were ceased gradually. One of these constructions was yurtluk-ocaklık and hükümet sancaks.By the application of the Tanzimat reforms; managerially, the number of sancaks functioned as yurtluk-ocaklık, decreased with time and ended by 1840-1841. Some hükümet sancaks remained active till the period that Tanzimat was announced, nevertheless, in place of these geographically small sancaks, managerial subdivision units were established. At the beginning, local rulers (bey, beg) were appointed as managers to rule these units. Later, this application was canceled and the government itself appointed managers to these units. By this application, local rulers? management was abolished.As for financial applications, the fields which were disposed of as yurtluk-ocaklık was taken by the (national) treasury and the owners were put on a salary in payment for these fields. Principally, though the disposing of fields as yurtluk-ocaklık was ended by the announcement of Tanzimat in 1839, in the province of Erzurum and Diyarbekir where there were lots of that kind of fields, Tanzimat decrees were started to put into practice from 1845 on. This application took time to carry out because of the military, managerial and financial problems in these provinces.Militarily, Anadolu Ordu-yu Hümayun took control of the province, untrained soldiers(başıbozuk) and tribal forces lost power. In the province, the difficulties in the practice of lot method and the draft were overcome to a great degree.
The application of the Tanzimat reforms to yurtluk-ocaklık and hükümet sancaks (1839-1864)
Keywords: Tarih