KAFKASYA'DAN MAVERAYI KAFKASYA'YA TÜRKİYE İÇİN JEOPOLİTİKALAR - TÜRK, MÜBERRA KOÇYİĞİT (Fırat Üniveristesi, 2024)
Kafkasya; jeopolitik öneme sahip Karadeniz ve Hazar Denizi arasında konumlanmış stratejik köprü bölgesidir. Maverayı Kafkasya ise, batı dillerinde Güney Kafkasya olarak adlandırılsa da Büyük Osmanlı Devleti'nden günümüze, Kafkasya'yı çevreleyen Hazar ve Karadeniz havzalarını içine alan Türk bölgesini temsil etmektedir. Kafkasya'nın transit niteliğine ve küresel-bölgesel aktörlerin farklı bakış açılarına göre şekillenmiş çok sayıda tanımı doğmuştur. Bu doktora tezi çalışmasında, Kafkasya ve onu çevreleyen Maverayı Kafkasya üzerine yapılmış çok sayıda tanım incelenmiş, Kuzey ve Güney Kafkasya tanımlarına karşı "ulusüstü Türkiye bağlamlı birleşik Kafkasya" önerisinde bulunulmuştur. Kafkasya ve onun hinterlandı Maverayı Kafkasya, birbirini tamamlayan iki coğrafi havza olarak, devletlerin hakimiyet kurmak istediği hedef bölgeler olmuştur. Bu iki bölge; Asya, Avrupa, Ortadoğu, Anadolu, Akdeniz ve Hindistan'a erişim yollarıdır. Bilhassa Rusların Kafkasya ve Maverayı Kafkasya'yı ele geçirmek için bölgenin etnik zenginliğinden yola çıkarak oluşturduğu demografik ve sınır değişimleri, sürgünler, bölgenin parçalanarak jeopolitik, jeoekonomik ve güvenlik açısından zayıf kalmasına neden olmuştur. Çalışmada Kafkasları şekillendiren doğal ortam karakterleri ve bunların sosyo-politik etkileri ifade edilmiştir. Kafkasya'nın etno-kültürel çeşitliliği incelenmiş, ancak bu çeşitliliğin %95 oranında birbirine yakın grup ve kültürel yapıdan ibaret olduğu anlaşılmıştır. Bu durumun bölgenin ulusüstü birleşmesi için engel oluşturmadığı sonucuna varılmıştır. Tarih öncesinden başlayan ve günümüz idari sınırlarını belirleyen Kafkas göçlerine değinilerek, Kafkas kıstağının demografik-etnik ve politik açıdan zayıflamasına neden olan siyasi iklim ele alınmıştır. Bu zayıflığın giderilmesinde bölgenin toprak bütünlüğünü savunan ve coğrafi-siyasi-tarihi sürecinden geçmiş, dengeleyici aktör Türkiye'nin gerekli olduğu savunulmuştur. Analiz sonuçlarına göre karmaşa yaratan Kafkas tanımları sadeleştirilerek, tarihi ve coğrafi bağlamlı Türkiye'yi içine alan Kafkasya sınırları ortaya konulmuştur. Buna göre Kafkasya; kuzeyde Don Nehri, Maniç Bataklığı ve Kuma Nehri, doğuda Hazar Denizi, güneyde Aras su bölümü çizgisi ve Murat Nehri'nden oluşmaktadır. Batıda ise Azak Denizi üzerinden Kerç Boğazı ile ayrılan Taman Yarımadası Kafkasya'yı oluştururken, Karadeniz üzerinden Türkiye'de Ordu'nun Mesudiye ilçesinden, Giresun, Trabzon, Gümüşhane, Rize, Artvin, Ardahan, Kars ile devam ederek, Bayburt, Erzurum, Ağrı ve Iğdır'ın bir bölümünü oluşturarak Muş'a kadar devam etmektedir. Çalışma için çeşitli hipotezler ortaya konularak, bölgesel bütünleştirici siyasi modeller yarıştırılmıştır. Bu modeller: Büyük Kafkasya Cumhuriyeti, Kafkasya Birliği, Karahazar Birliği, Türkiye Himayesi, Üst Kafkasya Kültürü ve Üst Kafkasya Dili'dir. Günümüzde gerekli durum, Kafkasya'nın bölgesel açıdan güçlenerek gelişmesi için birleşik bir Kafkasya algısının yaratılmasıdır. Birleşik Kafkasya üzerine yapılmış bu tez çalışmasında, çağdaş parçaların tek başına ve sistemin parçası olarak Siyasi Coğrafya analizini yapmak amacıyla analitik hiyerarşi yönteminden yararlanılmıştır. Analitik hiyerarşi yönteminde, temel hedef ve bu hedefe ulaşmak için alternatifler geliştirmek söz konusudur. Bunun için çok sayıda literatür taranarak birleşik Kafkasya için alternatif bölgesel bütünleştirici siyasi modeller ortaya konulmuştur. Cevabı aranan iki soru; bütünleştirici/birleştirici ulusüstü modellerin neye karşı ve ne için olduğudur. Buna göre Kafkasya için ortak tehdit Rusya'ya ve tehdit oluşturan bölgesel küresel aktörlere karşı güçlü-güvenilir bölge oluşturarak, bölgenin kültürel, etnik, siyasi ve jeoekonomik sorunlarını çözmek ana hedeftir. Realist, neorealist, neofonksiyonalist, transnasyonalist, bölgeselci yaklaşımlar, hükümetler arası yaklaşım, ulusüstücülük, aşamalı bütünleştirme modelleri, birleşik Kafkasya için sunulmuş alternatif yaklaşımlardır. Bütünleşmede Türkiye himayesi için, konsosyasyonalist yaklaşım önerilmiştir. Türkçe anlamı ile eştoplumlaştırmacılık olarak adlandırılan bu yaklaşımda farklı kültür nitelikleri sergileyen toplumlardaki alt grupların karışım göstermeden demokrasiyle yönetilmesi ve alt kimliklerin korunarak ulusüstü birleşmesi söz konusudur. Bu bağlamda Kafkasya'da birbirine benzer ancak farklı olan etnisitelerin alt kimlikleri korunarak, üst kimlikte ulusüstü birleşmesi söz konusu olabilir. Bu yaklaşım, Türkiye bağlamlı olarak Kafkaslar adına gerçekleştirilebilir. Bunun için Türkiye'de bulunan bazı Kafkas dernekleri ile mülakat çalışması yapılmış ve birleşik Kafkasya'ya dair güçlü bir anlayış ve destek sağlanmıştır. Kafkasya adına Türkiye bağlamlı ulusüstü birleşme modeli; bölgenin siyasi, askeri, jeoekonomik, sosyo-kültürel açıdan güçlenmesini sağlayarak, bölgesel ve küresel tehdit unsurlarını azaltabilir. Anahtar Kelimeler: Birleşik Kafkasya, Maverayı Kafkasya, Türkiye, Hazar Denizi, Karadeniz, Jeopolitik.

The Caucasus is a strategic bridge region located between the Black Sea and the Caspian Sea, which have geopolitical importance. Mavera-i Caucasus, although called South Caucasus in western languages, represents the Turkish region encompassing the Caspian and Black Sea basins surrounding the Caucasus from the Great Ottoman Empire to the present day. Numerous definitions of the Caucasus have emerged, shaped by its transit nature and the different perspectives of global-regional actors. In this doctoral thesis, numerous definitions made on the Caucasus and the Mavera-i Caucasus surrounding it have been examined, and a "unified Caucasus with a supranational Turkish context" proposal has been made against the definitions of the North and South Caucasus. The Caucasus and its hinterland, Mavera-i Caucasus, have been target regions that states have sought to dominate, as two geographical basins complementing each other. These two regions are access routes to Asia, Europe, the Middle East, Anatolia, the Mediterranean and India. Demographic and border changes and exiles, especially the Russians' attempts to seize the Caucasus and Mavera-i Caucasus by taking advantage of the region's ethnic richness, have caused the region to fragment and become weak in geopolitical, geoeconomic and security terms. The study expressed the natural environment characteristics that shaped the Caucasus and their socio political effects. The ethno-cultural diversity of the Caucasus was examined, but it was understood that 95% of this diversity consisted of groups and cultural structures that were close to each other. It was concluded that this situation did not constitute an obstacle to the supranational unification of the region. The Caucasian migrations that started in prehistory and determined today's administrative borders were mentioned, and the political climate that caused the demographic-ethnic and political weakening of the Caucasian isthmus was discussed. It was argued that Turkey, which defends the territorial integrity of the region and has gone through a geographical-political-historical process, is necessary as a balancing actor in eliminating this weakness. According to the analysis results, the confusing Caucasian definitions were simplified, and the historical and geographical borders of the Caucasus, which include Turkey, were revealed. Accordingly, the Caucasus consists of the Don River, the Maniç Swamp and the Kuma River in the north, the Caspian Sea in the east, the Aras watershed line and the Murat River in the south. In the west, the Taman Peninsula, separated from the Sea of Azov by the Kerch Strait, forms the Caucasus, while over the Black Sea it continues from the Mesudiye district of Ordu in Turkey, through Giresun, Trabzon, Gümüşhane, Rize, Artvin, Ardahan, Kars, forming parts of Bayburt, Erzurum, Ağrı and Iğdır, and continues all the way to Muş. Various hypotheses were put forward for the study and regional integrative political models were competed. These models are: Greater Caucasus Republic, Caucasus Union, Karakhazar Union, Turkish Protectorate, Upper Caucasus Culture and Upper Caucasus Language. The necessary situation today is to create a perception of a United Caucasus for the regional strengthening and development of the Caucasus. In this thesis study on the United Caucasus, the analytical hierarchy method was used in order to analyze the political geography of the contemporary parts individually and as part of the system. In the analytical hierarchy method, the main goal is to develop alternatives to achieve the main goal and this goal. For this purpose, a large amount of literature was scanned and alternative regional integrative political models were put forward for the United Caucasus. The two questions sought to be answered are; what are the integrative/unifying supranational models against and for. Accordingly, the main goal is to solve the cultural, ethnic, political and geoeconomic problems of the region by creating a strong reliable region against Russia, which is a common threat for the Caucasus, and against regional global actors that pose a threat. Realist, neorealist, neofunctionalist, transnationalist, regionalist approaches, intergovernmental approach, supranationalism, gradual integration models are alternative approaches presented for a united Caucasus. For the protection of Turkey in the integration, a consociationalist approach has been proposed. In this approach, which is called as co-communalization in Turkish, there is a democratic management of sub-groups in societies exhibiting different cultural characteristics without any mixing and a supranational unification by preserving the sub-identities. In this context, similar but different ethnicities in the Caucasus can be united in a supranational identity by preserving their sub-identities. This approach can be implemented on behalf of the Caucasus in the context of Turkey. For this purpose, interviews were conducted with some Caucasian associations in Turkey and a strong understanding and support was provided for the united Caucasus. A supranational unification model for the Caucasus in the context of Turkey can reduce regional and global threats by strengthening the region politically, militarily, geoeconomically and socio-culturally. Keywords: United Caucasus, Mavera-i Caucasus, Turkey, Caspian Sea, Black Sea, Geopolitics.
The geopolitics for Turkey that from Caucasus to Mavera-i Caucasus
Keywords: Coğrafya