OSMANLILARDA FELSEFE KARŞITLIĞI - ÖZBEK, MUKADDES (Fırat Üniveristesi, 2023)
Selçuklulardan düşünce mirasını alan Osmanlı devleti, felsefeye karşı olumsuz bakış açılarını da devralmıştır Osmanlının klasik döneminde felsefeye karşı takınılan olumsuz tavırların temelinde Gazali'nin etkisini ve geleneksel din anlayışını görmek mümkündür. Gazali'nin felsefe ve filozofları eleştirisinin yanlış değerlendirilmesi sonucu İslam dünyasında felsefeye cephe alan kimseler olmuştur. Gazali etkisi ile Osmanlı'da felsefe, ayrı bir ilim dalı olarak değil de kelam ve tasavvuf ilimlerine dâhil olarak varlığını sürdürmüştür. Geleneksel din anlayışıyla Osmanlı toplumunu derinden etkileyen selefilerin, akli ilimlere karşı mesafeli tutumları ve felsefenin yararsız boş bir ilim olduğu algısı, ulema ve halk nezdinde felsefe karşıtlığının oluşmasında etkili olmuştur. Birgivi Mehmet Efendi selefi düşünceyi Osmanlı'da devam ettiren âlimdir. Selefi düşüncedeki akli ve nakli ilim ayrımı neticesinde dinde akli ilimleri kabul etmemişlerdir. Kadızâde Mehmet Efendi ve Kadızâdeliler Hareketi ile birlikte Osmanlı da baş gösteren selefi temayüller, felsefe ve akli ilimlere olan olumsuz yargıları perçinlemiştir.

It is possible to see the influence of Ghazali and his traditional understanding of religion on the basis of the negative attitudes towards philosophy in the classical period of the Ottoman Empire. As a result of the wrong evaluation of al-Ghazali's critique of philosophy and philosophers, there have been people in the Islamic world who took a stance against philosophy. With the influence of Ghazali, philosophy in the Ottoman Empire continued its existence not as a separate branch of science, but as a part of theology and mysticism. The distancing attitudes of the Salafis, who deeply influenced the Ottoman society with their traditional understanding of religion, and the perception that philosophy is an unscathed and empty science, were effective in the formation of anti-philosophy in the eyes of the ulema and the public. Birgivi Mehmet Efendi is a scholar who continued the predecessor thought in the Ottoman Empire. As a result of the separation of mental and transmission science in Salafist thought, they did not accept rational sciences in religion. The predecessor tendencies that emerged in the Ottoman Empire with Kadızâde Mehmet Efendi and the Kadızâdeliler Movement reinforced the negative judgments on philosophy and mental sciences.
Anti-philosophy in the Ottomans
Keywords: Felsefe