OSMANLI DEVLETİNİN SON YÜZYILINDA MALATYA-TOKMA (TOHMA/TOKHMA) NEHRİ SUYU’NUN ARAZİ VE İÇME SUYUNDA KULLANIMI - Erdem, Sevim (Fırat University, 2017)
Bugünkü Malatya, tarihi süreç içerisinde birkaç defa yer değiştirmiş ve ilk olarak Arslantepe ve çevresi yerleşim yeri olarak alınırken daha sonra Melitene adı verilen yer ikinci merkezi olmuş son değişimini ise Osmanlı Devleti zamanında Hafız Paşa’nın emri ile gerçekleştirmiş ve Aspuzu bağlarına yerleşmişlerdir. Malatya önemli yolların kesiştiği noktada yer alır. Bilhassa Roma ve Bizans dönemlerinde doğu sınırlarının kontrolünün sağlanması açısından askeri bir öneme sahip olmuştur. Şehir Cumhuriyet’in ilk yıllarında il merkezi konumuna gelmiş ve bilhassa iki önemli demiryolu hattının şehre ulaşmasıyla hem mekânsal büyüme hem de nüfus bakımında önemli bir artış sağlamıştır. XIX. Yüzyılda Avrupa başkentleri hızlı bir imar hamlesi yaşarken, bir yandan da şehirsel altyapılarını geliştirmeye çalışmışlardır. Bu değişim, su alanında da kendini göstermeye başlamıştır. Şehirlerde basınçlı su dağıtımının yapılmasına başlanmış. Suya olan ihtiyacın gün geçtikçe artması, devletin yeni yerleşim yerlerini açması, fabrikalaşma, sulu tarımın giderek daha yaygın hale gelmesi, suyun daha sistemli kullanımını gerekli kılmıştır. Osmanlı Devleti’nin son yüzyılında verilen hizmetlerin büyük bir kısmı imtiyaz karşılığında yapılmaya başlanmış, Tohma Suyunun da Meşrutiyet devrinde devlet ekonomisine kazandırılması için imtiyaza verildiği görülmüştür.

The current location of city of Malatya has changed several times throughout the history. The first site was Arslantepe neighbourhood which later changed to a second site, called Melinete. And finally, with the command of General Hafız, Asbuzu/ Aspuzu vineyards became the last site for settlement.Malatya has a location where important roads cross. Therefore, it has kept its importance as an important passageway route. Particulary in Byzantium and Roman periods, it had a military significance in order to control the east border. Malatya attained a central position in the first years of the Republic. As two important railroads was connected to the city, there was a notable growth in the city both physically and demographically. In the 19th century, there were rapid city development plans in European capitals along with the attempts to develop infrastructure of the cities. Such changes had also a reflection in the issue about drinking water. The distribution of pressure water was started in the cities. The period of fountain water was replaced by a new period in which water was distributed to houses and workplaces through taps. As the need for water increased day by day and the new sites, industrialization and irrigated farming became more and more widespread, it became compulsory to use the water systematically. In the last century of Ottoman Empire, most of services were given in exchange for privileges and it was seen that Tohma water was also given for privilege in order to bring it in state economy in the period of constitutional monarchy.
The Use Of Malatya Tokma (Tohma/Tokhma) Rıver As Drınkıng Water And Land In The Last Century Of Ottomans