ARAP DİLİNDE TECDÎD VE TEYSÎR BAĞLAMINDA ENÎS FERÎHA VE GÖRÜŞLERİ - DEMİR, MURAT (Fırat Üniveristesi, 2023)
Arap dili için modern dönem olarak nitelenen 19. ve 20.yy. birçok alanda radikal değişiklikleri beraberinde getirmiştir. Şüphesiz ki bu alanlardan birisi de Arap grameri olmuştur. Neticede İslam dünyasının modernleşme sürecinde dilsel alanda tecdîd, teysîr ve ihyâ hareketleri hız kazanmış, Arapçada adeta Arap baharı benzetmesine uygun bir döneme geçilmiştir. Din diline modernist ve gayrimüslim bir bakış açısıyla bakan Enîs Ferîha, dilsel konularda dilbilimini referans alarak alışılmışın dışında yorumlamalar yapmış, sorunlara dikkat çekici farklı çözüm önerileri sunmuştur. Bu bağlamda müellifin yenilikçi yaklaşımlarını ortaya çıkarmak çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Mesela, Arap toplumunu birçok yönden etkileyen iki dillilik meselesinde bölgesellikten uzak müşterek konuşulan Arap lehçesini önermiş, Arap alfabesi yerine latin alfabesini tercih etmenin gerekliliğinden bahsetmiştir. O, Arap gramerini yeni bir mantık üzerine sınıflandırmak istemiştir. Bu çalışma nitel bir araştırma olup, müellifin dilsel meselelerle ilgili eserlerindeki tecdîd ve teysîre dair verilerin analizi, deskriptif yöntemle yapılmıştır. Ayrıca bu çalışma Arap dilindeki yenilikçi yaklaşımları kendine has bir üslup ile yorumlayan bir dilbilimcinin katkılarını ortaya koyma açısından özgün bir araştırmadır. Çalışma, toplam beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm olan giriş kısmında araştırmanın genel çerçevesi oluşturulmuştur. İkinci bölümde; tecdîd, teysîr ve ihyâ kavramlarının anlamı, tanımı ve önemi hakkında kısaca bilgiler verdikten sonra Arap dilindeki tecdîd hareketlerinin sürecine ve nedenlerine özetle değinilmiştir. Üçüncü bölümde, Enîs Ferîha'nın hayatı ve öne çıkan eserleri hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde, müellifin dilsel problemler hakkındaki yenilikçi yaklaşımları irdelenmiştir. Beşinci bölümde, müellifin dilbilimi ışığında sunmuş olduğu çözüm önerileri incelenip değerlendirilmiştir. Sonuç kısmında ise müellifin Arap dilinde tecdîd bağlamındaki düşüncelerinin yankıları uygulanabilirlik açısından ele alınmış, değerlendirmeler ve bulgular ışığında analiz yapılarak elde edilen net veriler ortaya konulmuştur. Neticede müellifin, klasik kuralların terk edilip Latin alfabesiyle yazılan ve günümüze uyum sağlayabilen bir dil gelişimini gerekli gördüğü anlaşılmıştır

The 19th and 20th centuries, characterized as the modern period for the Arabic language, brought radical changes in many fields. Undoubtedly, one of these areas was Arabic grammar. As a result, during the modernization process of the Islamic world, the linguistic movements of innovation, simplicity and vitality gained momentum, and Arabic entered a period suitable for the analogy of the Arab spring. Looking at the language of religion from a modernist and non-Muslim perspective, An?s Far?ha made unorthodox interpretations on linguistic issues with reference to linguistics and offered different solutions to the problems. In this context, the aim of this study is to reveal the author's innovative approaches. For example, in the issue of bilingualism, which affects the Arab society in many ways, he proposed a common Arabic dialect that is far from regionalism, and mentioned the necessity of preferring the Latin alphabet instead of the Arabic alphabet. He wanted to classify Arabic grammar on a new logic. This study is qualitative research that analyzes the data on innovation and simplicity in the author's works on linguistic issues using a descriptive method. In addition, this study is original research in terms of revealing the contributions of a linguist who interpreted the innovative approaches in Arabic language with a unique style. The study consists of five chapters in total. In the first chapter, the introduction, the general framework of the study is established. In the second chapter, after giving brief information about the meaning, definition and importance of the concepts of innovation, simplicity and vitality, the process and reasons of the innovation movements in Arabic language are briefly mentioned. The third chapter provides information about An?s Far?ha's life and his prominent works. In the fourth chapter, the author's innovative approaches to linguistic problems are analyzed. In the fifth chapter, the author's proposed solutions in the light of linguistics are analyzed and evaluated. In the conclusion, the echoes of the author's thoughts in the context of innovation in the Arabic language are discussed in terms of applicability, and the clear data obtained by analyzing in the light of evaluations and findings are presented. As a result, it is understood that the author considers it necessary to abandon the classical rules and develop a language written in the Latin alphabet that can adapt to the present day.
Enîs Ferîha and his views in the context of innovation and facilitation in the Arabic language
Keywords: Doğu Dilleri ve Edebiyatı; Dilbilim