İSLAM TARİHÇİLİĞİ VE BU AÇIDAN TİRMİZİ'NİN SÜNEN'İ - AKSU, MURAT (Fırat Üniveristesi, 2018)
Tarihin akışını değiştiren, ona yön veren, son peygamber Hz. Muhammed tarafından dile getirildiği için hadisler de tarih bağlamında değerlendirilir. Hz. Peygamber hem tarihe yön veren hem de tarihi Allah'ın kanun ve nizamlarına göre düzenleyen şahsiyettir. Bu sebeple Peygamber'in tarihi sürece yön vermesi ve onun liderlik yönünün birçok alanda kendisini hissettirmesi çok sayıda yerli ve yabancı bilim adamlarının ilgi odağı olmuştur. Bu ilgi odağı olmasından dolayı hakkında çok sayıda eserler kaleme alınmıştır. Kaleme alınan çalışmaların en önemlilerinden biri olarak kabul edilen Sünen'i Tirmizi'dir. Tirmizi, sahabeye ve tüm insanlara örnek olan Peygamberi bir tarihçi olarak ele almamıştır. Ancak O'nu en doğru bir şekilde anlatıp, sonraki nesillere aktarmıştır. Tirmizi'nin Sünen'i bir tarih kitabı olarak değil, bir hadis kitabı olmasına rağmen İslam tarihçileri tarafından büyük kabul görerek üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Tirmizi de İslam tarihinde otorite olarak kabul gören kişiler tarafından kendisine güven duyulan bir şahsiyet olarak kabul edilmiştir. Biz bu çalışmamızda Tirmizi'nin hadisçilik kadar tarihçilik yönünün de ele almaya çalışacağız. Tirmizi'nin Sahîhindeki siyer ve meğâzî rivayetlerin sıhhatini tarihi verilerle karşılaştırarak gündeme getirilecektir. Tirmizi, hadislerini rivayet ederken önemli bir yol takip etmiştir. Takip ettiği bu yollar: Kronolojik bir sıralama yapması, isnad/metin birleştirmesi ve tarihe/akla arz edilmesi gereken rivayetleri kullanmıştır.

Hadith is considered as history as it changed the course of the history, directed it and told by the last prophet Hz. Muhammed. Prophet is the person who shaped the history and regulated it in accordance to the rules and orders of God. Prophet's shaping of the historical process and the effects of his leadership on many fields attracted many local and foreign scientists. Therefore, many works are written about him. One of those works is Sünen-i Tirmizi, which is considered as one of the most important. He has transferred him to the next generations by telling about him truely. Tirmizi's Sünen, although it was a Hadith book, not a history book, was appreciated and dealed by Islamic Historians. And Tirmizi is considered as a trusted person by those who were acknowledged as authority on Islamic History. We have tried to discuss Tirmizi's historian side as well as his traditionist side. The accuracy of Prophetic biography and tales of Tirmizi's Sünen will be discussed by comparing with historical data's. Tirmizi has followed a significant way while relating hadiths. These are; making a chronological order, imputation/text combination and using of tales which are to be submitted to mind/history.
Islamic historiography and Tirmizi's sünen in this respect
Keywords: Din