Divan Şiirinde Perde Kavramı - Balalan, Ali (My University, 2025)
Perde sözcüğü klasik edebiyatta şairler tarafından kullanılmıştır. Perde bir yerin dışarıdan görünmesini engellemek, ışığı kesmek, bir şeyin doğrudan görünmesini engelleyen şey, mâ’niadır. Perdenin ilk anlamı gizlemek olsa bile aslında birtakım bulgulara ulaşmamızı sağlayan bir kılavuzdur. Şairler şiirlerinde perde kelimesini kullanarak bir bakıma şiirlerinde vermek istedikleri anlamları perde perde vermişlerdir. Bazen anlamı kapatarak açmışlar bazen de açarak kapatmışlardır. Perde kelimesi şiirlerde din, tasavvuf, kozmik âlem, tabiat, musiki ve insan başlığı altında ele alınmıştır. Şairler perde kavramını kullanarak doğrudan söyleyemediği şeyleri perdeleyerek söylemişler. Anlatmak istediklerini bazen perdelemişler bazen de perdeleyerek açmışlardır. Bu da çağrışımlara, imalara, çok anlamlılığa ve imgelerin daha fazla kullanılmasına kaynaklık etmiştir. Bu durum şiirlere estetik bir söylem yanında anlam derinliği katmıştır. Perde kelimesinin sözlükte on dört farklı kullanımı vardır. Hayvanların parmaklarını birleştiren zarın dışındaki bütün anlamlar divanlarda geçmektedir. Şairler, şiirlerinde perde kavramını çoğunlukla mecaz anlamda kullanmış özellikle musiki terimlerinde kelime oyunlarına başvurmuşlardır. Makamlar verilirken perde kelimesi sıkça kullanılmıştır. Bu perdeler aynı zamanda musiki makamları olarak da kullanılmıştır. Kullanılan bu makamların sözlük anlamları verilerek kelime oyunları yapılmıştır. Taranan divanlarda az da olsa perde tıbbî anlamda da kullanılmıştır.
Keywords: Perde; Makam; Örtü; Musiki; Kozmik Âlem