ORTAOKUL TÜRKÇE DERS KİTAPLARINDA YER ALAN ŞİİRLERİN SÖZCÜK TÜRLERİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ - NAS, FARUK (Fırat Üniveristesi, 2023)
İnsan; dil edinme yetisi ile doğan, kendini dil ile yetiştirip geliştiren, dil ile sosyalleşen, dil ile yaşamını sürdüren bir canlıdır. Dil öğrenme yetisi ile dünyaya gelen insanın dil ile ilk münasebeti ana diliyle olur. İnsanoğlu ana dilini öğrenerek diğer insanlar ile iletişim kurmaya başlar. İnsanın kendini doğru bir şekilde ifade etmesi dili etkili ve güzel bir şekilde kullanmasına bağlıdır. Bu da kişinin sözcük hazinesiyle ve dilin kurallarını ne kadar bildiğiyle ilgilidir. Çocuğun dil eğitimi, okul ile birlikte artık resmi bir boyut kazanır. Çocuk okulda dilinin kurallarını öğrenmeye ve dili daha güzel bir şekilde kullanmaya başlar. Çocuklar, çocuk edebiyatı eserleri ve ders kitaplarında yer alan metinler vasıtasıyla sözcük hazinesini geliştirir. Çocuğun bilişsel gelişimini olumlu yönde etkileyen şiir türünün bunda payı büyüktür. Ders kitaplarında yer alan şiir türleriyle çocukların dil gelişimi ve sözcük türü öğrenimi gelişir. Bu çalışma şiir türü özelinde yapılmıştır. Araştırma, ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan şiirlerde yer alan sözcük türlerinin dağılımını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı kullanılmıştır. Tarama modelinde betimsel bir yaklaşımın kullanıldığı bu çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan şiirlerde kullanılan sözcük türleri tespit edilmiştir. Buna göre dört sınıf seviyesinde de en çok kullanılan sözcük türü isim olurken en az kullanılan sözcük türü ise ünlem olmuştur. Dört sınıf seviyesinde toplam 28 şiir incelenmiştir. Bu şiirlerin sınıf seviyelerine göre ayrı ayrı gruplanarak incelenmiştir. Her sınıf seviyesinde yer alan şiirlerdeki sözcük türlerinin dağılımı ayrı ayrı grafik ve tablolara aktarılmıştır. Şair bilgileri de çalışmada yer almış ve hangi şairden kaç şiir incelendiği grafik haline getirilmiştir. Ders kitaplarındaki metinlerin çocuklara sözcük öğretiminde önemli bir yere sahip olduğu düşünüldüğünde çalışmanın bu konuda önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir

Human; It is a creature that was born with the ability to acquire language, grows and develops itself with language, socializes with language, and lives with language. The first contact of a person who is born with the ability to learn a language is with his mother tongue. Human beings begin to communicate with other people by learning their mother tongue. Expressing oneself correctly depends on using the language effectively and beautifully. This is related to one's vocabulary and how much one knows the rules of the language. The language education of the child now gains an official dimension with the school. The child starts to learn the rules of the language at school and to use the language better. Children develop their vocabulary through texts in children's literature and textbooks. The type of poetry that positively affects the cognitive development of the child has a great share in this. With the types of poetry in the textbooks, children's language development and vocabulary type learning develop. This study was carried out in the genre of poetry. The research was carried out in order to reveal the distribution of the word types in the poems in the secondary school Turkish textbooks. Qualitative research approach was used in the study. In this study, in which a descriptive approach was used in the scanning model, the document analysis method was used. In the research, the types of words used in the poems in the 5th, 6th, 7th and 8th grade Turkish textbooks were determined. According to this, the most used word type at all four grade levels was noun, while the least used word type was exclamation. A total of 28 poems were analyzed at four grade levels. These poems were grouped separately according to their grade levels and examined. The distribution of the word types in the poems at each grade level was transferred to separate charts and tables. Poet information was also included in the study and how many poems were analyzed from which poet was made into a graphic. Considering that the texts in the textbooks have an important place in teaching vocabulary to children, it is thought that the study will make an important contribution to this issue
An investigation of the poems in secondary school Turkish textbooks in terms of vocabulary types
Keywords: Eğitim ve Öğretim