İzziye Kazasının Kuruluşu ve Milli Mücadeledeki Yeri - Öztürk, Mustafa (My University, 2005)
Osmanlı idari teşkilatında konar-göçer aşiretler nahiye veya kaza statüsünde birer idari birim olarak taksim edilmişlerdir. Bu suretle onların idari, malî, askerî ve güvenlik bakımından kontrol edilmeleri sağlanmış oluyordu. Mesela; Halep Türkmen Kazası, Türkân, Ebu Tahir nahiyeleri bu cümledendir. 16. Yüzyılda Kilis merkez olmak üzere, Halep, Birecik, Urfa, Samsat, Kâhta, Gerger, Hısn-ı Mansur (Adıyaman) ve Amik Ovalarına yayılmış bulunan Ekrâd cemaatleri de İzzeddinlü veya Ekrâd Kazası olarak taksim edilmiştir. Bütün bu bölgeye yayılan cemaatler İzzeddinlü Taifesi olarak biliniyordu ve İzzeddin Bey de Mîr-i Ekrâd idi. Bu gelenek 19. yüzyıla kadar devam etti. 19. yüzyılın ikinci yarısında aşiretlerin iskânı kaçınılmaz hale gelmiş ve 1865 yılında Fırka-i İslahiye çalışmaları çerçevesinde İslahiye ve Hassa kazalarıyla birlikte İzziye Kazası da kurulmuştur. Merkezi Cukanlı ve Sapkanlı köyleri olan Kazanın Okçu İzzeddinli, Amikî ve Şeyhler cemaatleri de Nahiye haline getirilmiştir. 1895 yılına kadar kaza olarak kalan İzziye, bu tarihte Kilis 'e bağlanmıştır. İzziye Kazası, Halep-Maraş yolunun önemli bir mevkiinde olması dolayısıyla, Mondros Mütarekesinden sonra Fransızların Anadolu'ya ilerlemeleri sırasında, Şubat 1919'da Fransızlara karşı ilk mücadeleleri başlatmışlar ve 1920 yılının sonbaharına kadar büyük yararlıklar göstermişlerdir. Ancak 16 Ekim 1921 Ankara Antlaşmasıyla İzziye kazasının bazı köyleri Fransız mandası altındaki Suriye'de kalmıştır. 1938 tarihindeki sınır olaylarında Okçu İzzeddinli cemaati Fransızların bölgedeki otoritesini hayli zayıflatmıştır. Bu gelişmelerin Hatay Meselesinin çözümünde önemli bir etken olduğu aşikârdır.
Keywords: Milli mücadele; Kilis; güneydoğu anadolu; 19. Yüzyıl; osmanlı idari teşkilatı; izziye kazası; izzeddinli aşireti; aşiretler; hatay meselesi