ORTAOKULDA OKUTULAN DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ DERS KİTAPLARININ ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİNE GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİ - Çakan, Zeki; Karateke, Tuncay (My University, 2021)
Ülkemizde okullarda en çok kullanılan materyallerin başında ders kitabı gelmektedir. Bundan dolayı eğitim-öğretim faaliyetleri esnasında ders kitaplarının önemli bir yeri vardır. Öğrencilere okutulacak ders kitapları dikkatli bir şekilde hazırlanmalı ve düzenlenmelidir. Ders kitapları öğretim programlarının soyut hedeflerinin somut yansıması olduğu gibi, sınıf içi öğretim faaliyetlerini önemli oranda etkileyen ve yönlendiren bir öğretim aracı olarak da karşımıza çıkmaktadır. Bu yönüyle eğitim araç ve materyalleri içerisinde önemli bir yere sahip olan ders kitaplarının uygun nitelik ve kalitede olması gerekir.Ders kitaplarının birçok önemli özelliği vardır, bunlardan en önemlisi öğrenciler için tasarlanmış olmalarıdır. Ayrıca öğrencilere bilgi vermek, bu bilgileri tekrarlamak, bilgiler arasındaki ilişkiyi açıklamak ve pekiştirmek ders kitaplarının önemli özellikleri arasındadır.Ülkemizde son yıllarda öğrenme-öğretme sürecinde konu kazanımlarının öğrencilere basit ve hızlı bir şekilde kazandırılması için farklı öğretim materyalleri kullanılmaya başlanmışsa da ders kitapları bir öğretim materyali olarak önemini korumaya devam etmektedirler. Ders kitaplarının bir öğretim materyali olarak önemini korumasını sağlayan çeşitli nedenler bulunmaktadır.En fazla başvurulan materyal olmaları, kitapların eğitim programındaki amaç, içerik ve etkinliklere uygun bilgilere sırasıyla yer vermeleri ve öğretmenin ders süresini daha verimli geçirmesine imkan tanıması bu nedenler arasında sayılabilmektedir. Bu materyaller bilginin özünü içermesi, öğrencilerin değerlendirilmesinde pay sahibi olması ve öğrencilere anlatılanların her zaman tekrar etme imkanı tanıma yönüyle de oldukça önemlidirler.Ayrıca ders kitabının dayanıklı ve sağlam olması, fazla ağır olmadığından taşınmasının kolay olması ve pratik olması da önemini arttırmaktadır.Ders kitaplarının eğitim ve öğretim faaliyetlerindeki öneminden hareketle bu çalışmanın konusu ortaokullarda okutulan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitapları olarak belirlenmiştir.2018 yılında uygulamaya konulan yeni DKAB öğretim programıyla beraber DKAB ders kitapları da bu müfredat çerçevesinde yenilenmiştir.Bu çalışmada, 2019-2020 eğitim-öğretim yılında yeni programa göre hazırlanan ve Kamu Ortaokullarında okutulan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ders kitaplarının; biçimsel, görsel, yazılı içerik, öğrenci etkinlikleri ile ayrıca hazırlık çalışmaları ve değerlendirme soruları yönünden incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla işin merkezinde bulunan 63 DKAB öğretmeni ile yüz yüze görüşülerek 5, 6, 7 ve 8. sınıflarda okutulan DKAB ders kitapları; Mili Eğitimin genel amaçları, okulun amaçları ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinin özel amaçları doğrultusunda kapsamlı bir şekilde işlenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu nitel veriler2019-2020 eğitim-öğretim yılında Diyarbakır il merkezindeki farklı ortaokullarda görev yapan ve ölçüt örneklem seçimi yoluyla belirlenen 63 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmeni ile yürütülen yarı yapılandırılmış mülakatlardan elde edilmiştir. Araştırmada verilerin çözümlenmesi, içerik analizi yöntemi ile yapılmıştır. Öğretmen görüşlerinden ortaya çıkan sonuçlardan bazıları şöyle sıralanabilir: “Ortaokul DKAB ders kitapları biçimsel yönden incelendiğinde kapak fotoğraflarının içerikle bağlantılı olduğu, yazı şekli ve puntolarının öğrenci seviyelerine uygun olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca kitapların iç görüntüsünün öğrencilerin ilgilerini çekmede ve öğrencilerde merak uyandırmada genel olarak başarılı oldukları ifade edilmiştir. Ortaokul DKAB ders kitaplarında geçen üniteye hazırlık çalışmaları sorularının ünitenin tümünü kapsadığı, öğrencilerin seviyelerine uygun olduğu ve öğrencileri araştırmaya sevk ettiği ifade edilmiştir”. Değerlendirme sorularının sayı yönünden az olduğu, sorulan soruların da çoğunun bilgiye dayandığı, bundan dolayı da hem soru sayısının artırılması gerektiği hem de öğrencilerin zihinsel becerilerini geliştirecek çeşitli soru tarzlarına yer verilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlara dayalı olarak uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Bu araştırmanın sonucunda elde edilen bulgular, Ortaokulda okutulan DKAB ders kitaplarının var olan durumunun ortaya konması, eksikliklerinin belirlenmesi ve geliştirilmesi yönünde önerilerin belirtilmesi bakımından önemlidir. Araştırma bulguları, ders kitaplarının hazırlanmasında ve bundan sonra bu alanda yapılacak olan çalışmalara veri sağlayacak nitelikte olması bakımından da önem taşımaktadır.
Keywords: Din Eğitimi; Ders Kitabı; Ortaokul; Ders Materyali; Ders Öğretmenleri