Battal Gazi Etrafında Teşekkül Eden Efsanelerin Sembolik Açıdan Çözümlenmesi - Özdemir, Serdar Deniz (Fırat University, 2025)
Toplumun kültürel hafızasında yer alan kadim bilgileri mitolojik kodlarla yansıtan efsane, kolektif bilinç dışına ait verileri çeşitli simgeler aracılığıyla bilince taşıyan bir halk anlatısıdır. Bu bağlamda, Battal Gazi etrafında da efsanelerin teşekkül ettiği ve bu efsanelerde dağ, mağara, sac, ağaç gibi sembollerin yer aldığı görülür. Bu sembollerin kültürel fenomenlerle son derece uyumlu bir varoluş arz ettiğini belirtmek mümkündür. Epik şahsiyetinin yanında aynı zamanda bireyleşme serüveniyle bilinen Battal Gazi, tarihî açıdan önemli değere sahip bir kahramandır. Battal Gazi’nin tekâmül süreci içerisinde hayat bulan efsanelerdeki imgelerin, kahramanın kendiliğe ulaşması için bir aracı olarak belirdiği söylenebilir. Bütün bu hususlar çerçevesinde makalenin amacı, Battal Gazi etrafında teşekkül eden efsanelerde mevcut bulunan motifleri sembolik açıdan çözümlemek, böylece bu anlatılardaki anlam derinliğinin daha iyi anlaşılmasına katkı sunmaktır. Çalışmanın kapsamında, Fırat Havzası Efsaneleri, Malatya Efsaneleri ve Fırat’ın Efsaneleri Malatya adlı eserlerdeki Battal Gazi etrafında anlatılan efsaneler inceleme konusu yapılmıştır. Makalede, çalışmaya konu olan efsanelerde ortaya çıkan sembollerin, kültürel hafızanın geleceğe aktarılmasına imkân tanıyan bir bilgelik biçimi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca ilgili efsanelerdeki verilerin, insanın doğayla, bilinmeyenle ve kendi iç dünyasıyla kurduğu ilişkinin sembolik bir yansımasını teşkil ettiği anlaşılmıştır.

A legend, which reflects ancient knowledge embedded in cultural memory through mythological codes, is a folk narrative that conveys elements of the collective unconscious to the conscious mind through various symbols. In this context, legends that have formed around Battal Gazi prominently feature symbols such as mountains, caves, cauldrons, and trees. These symbols appear to be in profound harmony with cultural phenomena. In addition to his epic identity, Battal Gazi is also known for his journey of individuation and holds significant historical value as a hero. The images that emerge in the legends shaped within his process of spiritual maturation serve as intermediaries in his attainment of selfhood. Within this framework, the aim of this study is to analyze the symbolic motifs present in the legends surrounding Battal Gazi, thereby contributing to a deeper understanding of their meaning. The study examines legends about Battal Gazi found in Fırat Havzası Efsaneleri, Malatya Efsaneleri, and Fırat’ın Efsaneleri Malatya. The findings suggest that the symbols in these legends function as a form of wisdom that facilitates the transmission of cultural memory into the future. Additionally, these narratives symbolically reflect humanity’s relationship with nature, the unknown, and the inner self.
The Symbolic Analysis of the Legends Formed Around Battal Gazi
Keywords: Turkish Islamic Literature; Türk İslam Edebiyatı