Uyku Düzeninden Kahvaltı Alışkanlıklarına: Biyolojik Ritim Bozukluklarının Mental Sağlığa Yansımaları - Açık, Murat; Eser, Sevınç; Gümüs, Aylın Bayındır; Açık, Duygu Egeli (My University, 2025)
Bu çalışmanın amacı, yetişkin bireylerde Besin Duygu Durum Ölçeği’nden elde edilen sağlıklı diyet, batı diyeti, kahvaltı alışkanlığı ve takviye kullanımı gibi beslenme örüntüleri ile egzersizin psikolojik stres üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve biyolojik ritmin bu ilişkide aracılık rolünü incelemektir. Bu kesitsel çalışmaya, Elazığ’daki üç toplum sağlığı merkezine başvuran, 19–64 yaş arası ve beden kütle indeksi ?18,5 kg/m² olan 635 yetişkin birey dahil edilmiştir. Katılımcılara Besin Duygu Durum Ölçeği (BDDÖ) ve Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi uygulandı. BDDÖ maddeleri Temel Bileşenler Analizi ile dört faktöre ayrılmıştır (Takviye Kullanımı, Sağlıklı Diyet, Batı Diyeti ve Kahvaltı). Biyolojik ritim, beslenme örüntüleri ve mental stres arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile değerlendirildi. Ayrıca yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak, biyolojik ritmin mental stres üzerindeki etkisinde sağlıklı diyet, batı diyeti ve kahvaltı alışkanlığının aracılık düzeyleri test edilmiştir. BDDÖ faktörlerinden “Sağlıklı Diyet” modeli ile biyolojik ritim düzensizliği arasında negatif ilişki (r = –0,197; p < 0,001), “Batı Diyeti” ile biyolojik ritmin alt boyutları olan uyku ve yeme alışkanlıkları arasında pozitif ilişki (r = 0,232; r = 0,291; p < 0,001) saptandı. Toplam biyolojik ritim skoru ile mental stres arasında güçlü düzeyde negatif ilişki bulundu (r = –0,516; p < 0,001). Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, kahvaltı (? = –0,34; p < 0,001) ve batı diyeti (? = 0,23; p < 0,001) değişkenlerinin biyolojik ritim–mental stres ilişkisinde kısmi aracılık sağladığını ve modelin mental stres varyansının %32’sini açıkladığını ortaya koymuştur. Düzenli biyolojik ritim ile desteklenen sağlıklı beslenme ve kahvaltı alışkanlığının psikolojik stresi azaltmada etkili olabileceği görülmektedir. Ancak bu ilişkinin nedenselliğini ortaya koymak için gelecekte uzunlamasına tasarımlı ve müdahale temelli çalışmalara ihtiyaç vardır.
Keywords: Biyolojik ritim; kahvaltı; psikolojik stres; sağlıklı diyet; batı diyeti