DERLEME SÖZLÜĞÜ’NDEKİ YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ VE SU KAYNAKLARINA AİT MEKÂN ADLARI ÜZERİNE DEĞERLENDİRME - Yalçın, S. K.; Çeçen, E. (Khoja Akhmet Yassawi International Kazakh-Turkish University, 2020)
Dil insanların kendi arasında anlaşmasını sağlayan, insanın ihtiyaçlarına cevap veren ve ırkını, tarihini, kültürünü, coğrafyasını, yaşayış şeklini yansıtan çok büyük bir yapıdır. Bu büyük yapıyı inceleyen bilim, dil bilimdir. Dil bilim, dilin genel ve özel niteliklerini araştıran, dilin sorunlarına yönelen, diller arasındaki ortaklıkları ve farklılıkları inceleyen, kendi içerisinde farklı dallara ayrılan ve birçok bilim dalı ve disiplinle ilişki içerisinde olan geniş bir alandır. Dil bilimin en önemli alt dallarından birini ise yer adları bilimi oluşturmaktadır. Yer adları bilimi, Türk tarihinin ve coğrafyasının geçmişine ışık tutması ve dili birçok bilim dalıyla beraber incelemesi sebebiyle ad bilimin üzerinde en çok çalışılan dallarından biri haline gelmiştir. Çünkü yer adları incelendikçe bir toplumun dili, etnik tarihi, kültürü, siyasi tarihi, coğrafyası, düşüncesi ve yaşayış şekli hakkında da bilgi sahibi olunmaktadır. Yer adları kavramının yapılan çalışmalarda daha çok belirli bir yere verilen özel adlandırmaları kapsadığı görülmektedir; ancak bu çalışmada Derleme Sözlüğü’nde herhangi bir mekâna verilen ve özel ad kategorisinde değerlendirilmeyen halk adlandırmalarına yer verilmiştir. Tespit edilen yeryüzü şekilleri ve su ile ilgili mekân adları, birçok anlamsal açıdan değerlendirilerek kendi içerisinde sınıflamaya tabi tutulmuştur.

Language is a very large structure that enables people to agree among themselves, responds to the needs of people and reflects their race, history, culture, geography and way of life. The science that studies this great structure is linguistics. Linguistics is a wide field that explores the general and special features of the language, addresses the problems of the language, examines the commonalities and differences between languages, divides into different branches and is in contact with many branches of science and disciplines. One of the most important sub-branches of linguistics is the science of place names. The science of place names has become one of the most studied branches of name science, as it sheds light on the past of Turkish history and geography and examines language with many branches of science. Because, as the place names are examined, information about a society's language, ethnic history, culture, political history, geography, thought and way of life is obtained. It is seen that the concept of place names mostly covers special names given to a particular place in studies; however, in this study, the public naming given to any place in the Compilation Dictionary and not considered in the special name category is included. The determined landforms and the place names related to water have been classified in themselves by evaluating many semantic aspects.

???? – ??? ????? ??????? ?????????, ??????? ???????????? ??????????????? ?????, ???????? ?? ???????????? ? ???????? ?? ????, ???????, ????????, ????????? ? ????? ?????. ?????, ????????? ??? ??????? ?????????, ?????????? ???????????. ??????????? – ??? ???????? ???????, ??????? ????????? ????? ? ?????????????? ?????????????? ?????, ????????????? ???????? ????????, ????????? ????? ????? ? ???????? ????? ???????, ???????? ? ???? ????????? ????????? ??????? ? ????????? ? ???????? ?? ??????? ??????? ????????? ?????. ????? ?? ????????? ??????????? ? ??????????? ???????? ????? ? ?????????????? ????????? – ??????????). ?????????? ????? ????? ?? ???????? ????????? ???????? ????? ? ?????????, ????????? ??? ????????? ???? ?? ??????? ???????? ??????? ? ????????? ? ??????? ???? ?????? ? ??????? ????????? ?????, ????????? ?????? ?????????????? ???????? ????? ????????? ???????? ?????????? ? ?????, ?????????? ???????, ????????, ???????????? ???????, ?????????, ???????? ? ?????? ????? ??????????. ??????? «???????» (?????????????? ????????) ? ???????? ?????????? ?????????????? ????????, ?????? ??????????? ?????; ??? ?? ?????, ? ?????? ???????????? ???????? ???????? ???????? ?? ????????????? ??????? ??? ??? ???? ????????? ? ?? ??????????? ? ????????? ???? ???????????. ? ????????? ?????? ???????? ? ????????? (?????????????? ????????, ????????? ? ?????) ???????????????? ????? ?????? ?????? ????????????? ????????.

??? – ?????????? ????? ?????????? ?????????? ??????, ?????????? ????????????? ????? ??????? ???? ?????, ???????, ??????????, ?????????????, ?????? ?????? ?????????? ??? ??????? ???????. ?????? ??????? ????????? ?????????? ????? – ??? ??????. ??? ?????? – ?????? ????? ???? ???? ??????????? ??????????, ?????? ???????????? ????????????, ????????? ?????????? ????? ????????? ??? ?????????????? ????????????, ?? ?????? ????? ????????? ?????????, ?????? ?????????? ????????? ??????? ????. ?? ??? ????????? ?? ??????? ??????????? ????? ??? ???????? ?????? (??????????) ???????. ?????????? ?????? – ????? ???????????? ???????? ???? ?????????????? ?????????? ????????? ??? ?????? ???? ????? ??????? ????? ????????? ???????????? ???????? ?????? ??????? ????????? ?? ??? ?????????? ??????????? ???? ????????? ??????. ??????? ??? ????????? ???????? ????? ??? ???????? ????, ????????? ??????, ?????????, ????? ??????, ???????????, ?????-???????? ???? ?????? ????? ??????? ?? ??????? ????? ??????. ??? ?????????? ?????????? ?????????? ?????????? ??????? ??????? ??? ????? ???????? ???? ????????? ????????? ?????????, ????? ??? ???????? ???????? ???????? ?????? ?? ??? ????? ?????? ???? ??????? ?????????????? ????????????? ???????? ??????? ????????. ????????? ??? ?????? ???? ???? ??????? ??? ???????? ???????? ????????? ???????? ?????????? ?? ?????? ??????????????.
Evaluation on Land Forms and Spatial Names of Water Resources in the Compilation Dictionary
Keywords: Linguistics; Dilbilim