Elif Şafak'ın Postmodern Bir Kurgu Olan "Pinhan" Romanı Üzerine Çok Yönlü Bir İnceleme - Demir, Bekir (My University, 2023)
Nsanlık, tarih boyunca değişen/gelişen/tüketen ve gün geçtikçe de bu özelliklerini daha etkin bir şekilde kullanan süreçle var olmuştur. Psikolojik, sosyolojik ve felsefik bir varlık olan insanın tarihte yaşadığı her kırılma ona yeni bir düzenin yolunu açar. Maddi, manevi değişikliklere uğrayan insanın yaşam tarzı, alışkanlıkları, bağları, dünyayı algılayış şekli de sürekli bir değişikliğe maruz kalır. Bu değişikler her alanda olduğu gibi sanat alanında da sürekli bir yenilenmenin yolunu açar. Konuya edebiyat ve daha özelinde insanın en çok ilgi gösterdiği edebi türlerden roman açısından bakıldığında köklü değişikliklerin olduğu görülür. Birinci Dünya Savaşı sonrasında modernleşme sürecine giren edebi faaliyetlere akıl, bilim, mantık egemen olur ve modern roman önemli gelişmeler kaydeder. Ancak modern yaşam, bireyin beklentilerini tam anlamıyla karşılayamaz; özgür ve insanca yaşam hayalleri yerine makineleşmiş insan modelini ortaya çıkarır. Bu yeni düzende yaşamsal formlarını devam ettirmeye çalışan birey 20. Yüzyılın sonlarına doğru yalnız, melankolik, 'ben kaygısı' taşıyan bir sürece girer. Toplumun bireye; kalabalıkların ise yalnızlıklara dönüşmesine gösterilen tepki insanın kendini en iyi ifade aracı olan sanatı da büyük ölçüde etkiler. Edebi kuramlarda modernist görüş yerini postmodernist yaklaşıma bırakmaya başlar. Postmodernist yaklaşımın etkisiyle birlikte onun kapsayıcı, çoğulcu anlatı teknikleri diğer edebi türlerde olduğu gibi romanda da etkili olur. Metinlerarasılık, çok katmanlılık, üst kurmaca gibi tekniklerin yanında yapıbozum, postyapısalcılık gibi yeni yaklaşımlar da bu süreçle paralel bir şekilde eserler üzerinde uygulanmaya başlar. Türk edebiyatı her ne kadar postmodern anlayışı tamamen benimseyememiş olsa da 1990 sonrası postmodern kurgu yazarlarından olan Elif Şafak'ın ilk romanı olan Pinhan bu anlamda değerlendirilebilecek, dikkate değer bir eserdir.Şafak, postmodern kurguyla inşa ettiği romanında toplumda bir tabu olarak görülen eşcinsellik/çift başlılık konusunu feminist bir tutumla ele alır. Sembolizmin zenginliğini, metinlerarasılık kuramını kurgu içerisinde oldukça etkin bir şekilde kullanır ve kahramanın yolculuğunu tasavvufi bir harmoni ile destekler. Yine divan şiirinde görmeye alışık olduğumuz koku izdüşümünü alışılmışın dışında bir dokunuşla romanında yansıtır. Bunların yanında yapı bozum/söküm konusunda da farklı okumalara imkan tanıyan Pinhan okur merkezli bir yaklaşım da sergiler. Çok katmanlı yapısıyla; tasavvuf, eşcinsellik, aşk, eski-yeni çatışması gibi farklı konulara yer veren Pinhan karnavalesk yapısıyla da öne çıkar .Çalışma içerisinde postmodern okumalar yanında postyapısalcı özelliklerle de dikkat çeken Pinhan, sembolizm, feminizm, metinleraraslık gibi farklı başlıklarda da ele alınarak incelenmiş ve kurgusal özellikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Keywords: Postmodernizm; metinlerarasılık; Pinhan; sembolizm; Yeni Türk Edebiyatı; postyapısalcılık; Elif Şafak