HALEP TÜRKMENLERİ: BOY VE OYMAKLAR - BOSTANCI, IŞIL IŞIK (Fırat Üniveristesi, 1998)
Yüksek Lisans Tezi HALEP TÜRKMENLERİ (BOY VE OYMAKLAR) Işıl BOSTANCI (IŞIK) Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Genel Türk Tarihi Anabilim Dalı 1998; Sayfa : 126 Türkmen adıyla da anılan Oğuzlar, XI. yy ' da bulundukları bölgeden batıya doğru göç etmişler; Anadolu ve Kuzey Suriye bölgesine gelerek bu bölgeleri yurt edinmişlerdir.. Türkmen göçlerinin en önemli iskan merkezlerinden biri de Halep bölgesidir. Halep bölgesine ilk büyük Türkmen göçü ve iskanı XI. yy'da Selçuklular ' la birlikte olmuştur. 1070-1071 yıllarında Nâvekiyye Türkmenleri, ardından da Tutuş ve emrindeki beylere bağlı olan Türkmen topluluklarının bölgeye gelmesiyle Kuzey Suriye bölgesine yoğun bir Türkmen nüfusu hakim olmaya başladı. XII. yy'da da Halep Emiri İmameddin Zengi, Şehrizor-Erbil yöresindeki Yivalar'm büyük bir kısmını Halep bölgesine getirtti. XIII. yy'm başlarında Cengiz ' in batı seferiyle Türkistan'da dengeler değişti. Siyasi istikrar bozuldu ve batıya ikinci Türkmen göçü başladı. Bu suretle Anadolu ve Halep bölgesi, ikinci defa yoğun bir Türkmen göçüne ev sahipliği etti. Böylece Şam'a kadarki bölge daha yoğun bir Türk nüfusu barındırmaya başladı. 1243 Kösedağ Bozgunu ve Moğol istilasından sonra, güçlerini kaybeden Selçuklu Sultanları ' nın imdadına Mısır- Memlûklu Sultanı Baybars yetişti. Baybars 1261 yılında Moğol ordusunu yenilgiye uğrattıktan sonra bölgeye hakim oldu. Bu dönemde de kırkbin çadırlık Türkmen topluluğu Halep veIV /.m|-?^ çevresine gelip yerleşti. Böylelikle XIII. yyf'anif ikinci * \-Â ı:L \"^-*\ ^ cif yarısında özellikle Suriye'nin kuzeyi Türkmen yurdu ^hali^âf gelmiştir. v^"' "I.,',--kf v^ Osmanlı Devleti' nin 15 17' de Suriye bölgesine 'halcim olmasıyla, burada bulunan Türkmenler Osmanlı hakimiyetine geçmiştir. Osmanlı Devleti bu Türkmenleri "Halep Türkmenleri" adıyla siyasi bir teşekkül olarak teşkilatlandırmıştır. İncelediğimiz XVI. yy ' m ortalarında Beğdili, Bayad, Beyliklü, Harbendelü, İnallu, Gündüzlü Avşarı, Köpekli Avşarı, Peçenek ve Şah Meleklü taifeleri ile iki müstakil cemaat olmak üzere 217 cemaatten oluşan Halep Türkmenleri, konar-göçer hayatın gereği olarak kış aylarını, adını aldıkları Halep vilayetinin çevresinde, yaz aylarını ise Sivas taraflarına kadar uzanan bölgedeki yaylalarda geçiriyorlardı. Halep Türkmenleri, siyasal ve ekonomik nedenlerle XVII. yy' in başlarında bulundukları yerlerden göç etmek ya da yerleşik hayata geçmek zorunda kaldılar. Osmanlı Devleti XVII. yy' in ortalarından sonra Halep Türkmenleri ' ni belirli yörelerde iskâna zorladı. 1691 'da Halep Türkmenleri Hama ve Humus arasındaki boş yerlere iskan edildiler. Fakat bir bölümü bir yıl sonra Anadolu içlerine kaçtı; kalanlarsa Trablusşam yöresinde yaşamaya başladı. Bir süre sonra Suriye bölgesini denetim altına alan Arap aşiretleri Osmanlı Devleti için sorun oluşturdu. Devlet hem bu sorunları çözmek, hem de bu bölgede yaşayan oymakları denetim altına alabilmek için Halep Türkmenleri 'ni stratejik açıdan önmeli olan bölgelere yerleştirdi. İskâna tabi tutulan oymaklar eski yurtlarına dönmek istedilerse de yeniden aynı yerlere sürüldüler. Halep Türkmenleri XVIII. ve XIX yy'larda Anadolu içlerine dağıldılar ve çeşitli bölgelerde yerleşerek köyler ve kasabalar kurdular. Bugün Kuzey Suriye'de varolan Türkmenler ise yaşamlarını Suriye bölgesinde devam ettiren Halep Türkmenleri ' nin torunlarıdır. Anahtar Kelimeler : Halep, Halep Türkmenleri, Konar-Göçer
Keywords: Tarih; History