HADİSLERDE ÎMÂN KONUSUNA ŞÂRİHLERİN YAKLAŞIMI (KÜTÜB-İ SİTTE ÖZELİNDE) - BEBEK, ADEM (Fırat Üniveristesi, 2015)
İslâm'da doğru bilginin iki temel kaynağı vardır. Bunlardan birincisi, Allâh'ın Kitabı Kur'ân'dır. Diğeri de Kur'ân'ın sözlü ve fiilî olarak tefsîrini yapan Hz. Peygamber'dir. Bu iki kaynaktan birincisi mahzâ vahy, ikincisi de bu vahyin ortaya koyduğu İlâhî mesajların yine onun kontrolünde yapılmış tefsîridir. Îmân konusu da bu iki kaynağa bağlı olarak anlaşılacak ve yaşanak bir hakikattir. Hadîs kaynaklarında îmânla ilgili çok sayıda hadîs nakledilmiştir. Hadîslerin tasnîfi sürecinde muhaddisler tarafından hem müstakil Kitâbü'l-Îmânlar, hem de çok konulu hadîs musannefatında îman konusuna ayrılmış bölümler oluşturulmuştur. Bunlar içerisinde Kütüb-i Sitte ortak ismiyle şöhret bulmuş olan altı eser, tarihî süreçte Müslümanların en çok itibar ettikleri hadîs kaynakları olmuşlardır. Bu eserlerin ihtiva ettiği hadîsler hicrî dördüncü asırdan itibaren önde gelen muhaddis âlimler tarafından "şerh" adı ile geniş kapsamlı olarak açıklanmış ve bu sahada önemli eserler vücuda getirilmiştir. Üçüncü Halîfe Hz. Osman'ın katledilmesi ile başlayan ve devam eden süreçte meydana gelen bir takım olumsuz hâdiseler, bazı fırka ve mezhep mensupları tarafından îmanla ilişkilendirilirken, diğer bazılarınca îmânla bir ilişkisinin olmadığı ifade edilmiştir. Sonuçta bu hâdiselerin faillerine mü'min, kâfir, fâsık gibi bazı hükümler verilmiştir. Bu konudaki tartışmanın mihverini îmân-amel münasebeti ve amelin îmâna etkisi oluşturmuştur. Musannıfların îmânla ilgili olarak eserlerine aldıkları hadîsler bir yönüyle bu mezhebî tartışmalara cevap niteliği taşımaktadır. Bu hadîsler Selef ve Ehl-i Sünnet âlimleri tarafından diğer düşünce akımlarına karşı Nebevî birer delil olarak kabul edilmiş; şârihler, telif ettikleri şerhlerde bunu açıkça belirtmişlerdir. Böylece hem musannıflar hem de şârihler Hz. Peygamber'in tebliğ ettiği îmânın hakikatini ümmete öğretmek için yoğun çaba göstermişler ve karşıt görüşleri bu hadîslere dayanarak çürütmüşlerdir. Bu nedenle çalışmamızda, Kütüb-i Sitte şârihlerinin îmân konulu hadîsleri ne şekilde yorumladıklarını inceledik. Tezimize sadece, şârihlerce ğarîb olarak görülen ve açıklaması yapılan kelimeleri ihtiva eden hadîsleri dâhil ettik. Ğarîbü'l-Hadîs isimli lügatlerden de istifade ederek, bu lafızlaran hadîse kazandırdığı anlam derinliğini ve îmâna dair hangi hususiyeti ifade ettiğini tespit etmeye çalıştık. Sonuç olarak; hadîslerde tarif edilen îmânın sadece kalbî bir tasdikten veya ma'rifetten ibaret olmadığını, aksine ruh ve beden bütünlüğü içerisinde aktif ve etkin bir fonksiyona sahip olduğunu tespit ettik. Anahtar Kelimeler: Hz. Peygamber, Îmân, İslâm, Kütüb-i Sitte, Hadîs Şerhleri, Ğarîbü'l-Hadîs.

There are two basic sources of accurate information in Islam. The first one is the God's book Quran. The other one is the prophet who describes the Quran as ferbal and physical. From these two sources the first completely God's revelation, the second one is the description of these divine messages faith topic is the truth which will be understood and lived according to these two sources. A large number of hadith about faith are in hadith sources. In the process of the classification of hadiths faith topic sections have been created by the hadith narrotors. Among these, "Kütüb-i Sitte" are the most reliable hadith sources during the historical process. The hadith in "Kütüb-i Sitte" are explained by the hadith narrotors with thte naam of "Şerh" from the Hijri fourth century and important works are written on this topic. Negative events which start with the murder of the third Coliph Hz. Osman associated with faith by some members of the sects but the others explain that it isn't related whit faith. As a result, the doers of these events named kaffir or atheist. It is about the relationship and the axis of the discussion of faith that good deeds do faitheffect has created. Hadith about the faith are a response to the sectarian debote. These hadiths have been accepted evidence against the other thoughts by predecessor and Sunni scholars so the hadiths narrotors struggle tho teach the truth of faith and they corrupt the opposing ideas based on these hadiths. For this reason, in our study, we analyzed how "Kütüb-i Sitte's" scholars comment on the hadiths about faith. In our thesis, we just include the hadiths which are seen different by the scholars and contained the explanation of unknown words. We benefit from the glossaries named "Garibü'l-Hadis". We try to detect the depth of meaning. Consequently, the faiths described in the hadiths are not only the hearth attestation but also an active function of the soul and body integrity. Key words: Hz. Prophet, Faith, İslâm, Kütüb-i Sitte, Hadith Scholars, Kitabu'l-Îmân, Ğarîbü'l-Hadîs.
Scholar's approach to faith in hadiths (Within the scope of Kutub-i Sitte)
Keywords: Din