ŞİZOFRENİ VE DEPRESİF BOZUKLUKTA CİNSİYET HORMON DÜZEYLERİ - KILIÇ, NÜLÜFER (Fırat Üniveristesi, 2002)
I. ÖZET Giriş: Şizofreni ve depresif bozukluğun patofizyoloj isinde, monoamin transmisyonunda ve hormonal işlevlerde bozukluk olduğu ileri sürülmektedir. Oluşan endokrin işlev bozukluğunun hipotalamus işlevlerindeki bozukluğun yada kimyasal bozuklukların bir yansıması olabileceği bildirilmiştir. Estrojenin; hipotalamus, limbik sistem ve nigrostriatal dopamin reseptörleri üzerine olan etkisinden dolayı, şizofreni için koruyucu bir etmen olabileceği bildirilmiştir. Depresyonda LH (luteinizan hormon) düzeyinin azaldığı, buna bağlı olarak testosteron, estrojen düzeylerinde değişiklik olduğu ve bu hormonlarında duygudurumu belirgin olarak etkilediği, yine androjenlerin antidepresan etki yaptığı ve hipogonadizimde depresif belirtilerin sık görüldüğü ileri sürülmüştür. Bu çalışmada, şizofreni ve depresif bozukluklarda cinsiyet hormonları olarak bilinen; estradiol, testosteron, progesteron, hipofiz hormonlarından olan FSH (follikül stimülan hormon), LH ve prolaktin düzeylerinin araştırılması amaçlandı. Metod: Çalışmaya DSM-HI-R tam ölçütlerine göre şizofreni ve depresif bozukluk tanısı alan toplam 80 hasta ve 20 sağlıklı kontrol alındı. Hastalara DSM- DI-R için yapılandırılmış klinik görüşme formu (SCID-I: Structured Clinical Interview for DSM-HI-R) uygulandı. Kan örnekleri, çalışma kriterlerine uyan hasta ve kontrol gruplarından sabah 08.00-11.00 arasında alınarak serum testosteron, estradiol, progesteron, FSH, LH ve prolaktin düzeylerine bakıldı. Sonuç: Yaş ortalaması bakımından birbirleriyle karşılaştırıldığında, gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmadı (p>0.05). Gruplar arasında menstruasyon fazlan açısından da istatistiksel bir farklılık belirlenmedi. Serum estradiol düzeyi, tüm hasta gruplarına göre kontrol grubunda belirgin şekilde yüksekti (p<0.05). Şizofren hastalardaki serum testosteron düzeyi, depresif bozukluklu hastalara ve kontrol grubuna göre anlamlı şekilde yüksekti. İlaç alan şizofren hastalardaki prolaktin düzeyleri kontrol grubu ve diğer hasta gruplarına göre anlamlı şekilde yüksekti. Grupların progesteron düzeylerine bakıldığında ilaç almayan şizofren hastalardan oluşan gruptaki serum progesteron düzeyleri tüm gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde düşük bulundu. LH düzeyleri bakımından gruplar birbirleriyle karşılaştırıldığında, gruplar arasında istatistikselolarak anlamlı bir farklılık saptanmadı. FSH düzeyleri karşılaştırıldığında ilaç alan depresif hastalardaki FSH değerleri hem kontrol grubuna göre, hemde diğer hasta gruplarına göre anlamlı şekilde yüksekti. Tartışma: Şizofreninin erkeklerde kadınlara göre yaklaşık beş yıl daha erken ortaya çıkması, hastalığın seyrinin ve işlevselliğin daha kötü olması kadın ve erkeklerdeki farklı endokrin sistemin sonuçlarına bağlanmaktadır. Depresyonda da belirgin cinsiyet farklılığının olması, kadınlarda erkeklere göre iki kat daha sık görülmesi, puberte başlangıcını takiben kızlarda depresyon insidansının artması, perimenapozal dönemdeki kadınlarda duygudurumun stabil olmaması, cinsiyet hormonlarının özellikle de estradiolün depresif bozukluklarda düzenleyici bir rolünün olabileceğini düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Depresif Bozukluk, Cinsiyet Hormonları
Keywords: Psikiyatri; Psychiatry