MONGOLIAN ELEMENTS IN THE ETHNIC FORMATION OF THE KIMEK-KIPCHAKS - Özel, Haşim (Bilgehan ATSIZ GÖKDAĞ [EN], 2022)
The union of Kipchak tribes consisted of a blend of ethnic Turks alongside other races from whatever lands they migrated to and captured – Mongolians, Persians, and, to a lesser extent, Finno-Ugric peoples. For almost two centuries (the second half of the 6th century and the first quarter of the 13th century), they ruled the area from the Irtysh coasts to the Hungarian steps. They were strongest tribe among the Kimaks, lived around the rivers Ishim and Tobol (i.e. the western parts of the Kimak territory). Kimaks, like the Kipchaks, were confederation formed by the union of various tribes in the 9th century. Numerous Islamic sources tell us that the founding tribe had Tatar / Mongolian roots ,and included various tribes that we will see among the later Oghuzs – especially the Kipchaks. The Kun Migration led to a power change in the West Siberian steppes – initiated by the Qai and Kun tribes in Manchuria at the beginning of the 11th century, under the pressure of the Kitan. Shortly thereafter, the Kimaks lost their sovereignty and were replaced by the Kipchaks, who ruled over west Kimak country. That process of ethnogenesis continued for over century to come, during which tribes from the Mongolian environment (i.e. Bayavut and Ölberli) joined the Kipchaks.

Kıpçak boylar birliği oluşumu itibariyle Türk kökenli boyların çoğunlukta olduğu bir yapı görünümü arz etse de, hem etnik şekilleniş hem de sonraki genişleme çağında farklı kökenlerden gelen boyları da ihtiva ediyordu. İrtiş kıyılarından Macar düzlüklerine kadar olan sahayı, bozkırda uzun sayılabilecek bir süre içinde, hemen hemen iki yüzyıl (XI. yüzyılın ikinci yarısı ile XIII. yüzyılın ilk çeyreği) kadar idare eden Kıpçaklar, Türk, Moğol, İranî ve az da olsa Fin-Ugor kökenli boyları bünyesinde barındıran gevşek yapılı bir boylar konfederasyonunu temsil ediyorlardı. Kimekler içerisindeki en kuvvetli boy olan Kıpçaklar, İşim ve Tobol nehirleri civarında, yani Kimek topraklarının batıya uzanan kısımlarında yaşıyorlardı. Kimekler de tıpkı Kıpçaklar gibi IX. yüzyılda çeşitli boyların birleşmesiyle oluşmuş bir konfederasyondu. İslam kaynaklarının aktardıklarına bakılırsa kurucu boy Tatar/Moğol köklere sahipti ve başta Kıpçaklar olmak üzere daha sonraki Oğuzlar arasında göreceğimiz çeşitli boyları bünyesinde barındırıyordu. XI. yüzyılın başında Mançurya’da, Kitanların baskısıyla Kay ve Kun boylarının başlattıkları Kun Göçü, Batı Sibirya bozkırlarında bir iktidar değişikliğine yol açtı. Bu olayın hemen sonrasında Kimekler egemenliklerini kaybetmiş ve yerlerini Kimek ülkesinin batısında hüküm süren Kıpçaklar almışlardır. Bu yeni etnogenez süreci bir yüzyıl sonra da devam etmiş ve bu defa Bayavut, Ölberli gibi Moğol çevresinden gelen boylar Kıpçaklara katılmışlardır.
KİMEK-KIPÇAK ETNİK OLUŞUMUNDA MOĞOL KÖKENLİ UNSURLAR