Ebeveynlerin bebek ve çocukluk aşılarına karşı tereddüt ve aşı red nedenlerinin araştırılması - Karatepe, Hüseyin (Fırat Üniveristesi, 2026)
Bu çalışmadaki amaç ebeveynlerin aşı reddi veya aşı tereddütlerinin altında yatan nedenleri araştırmak; bilgi, tutum ve davranışlarını öğrenmektir. Çalışma, 2024 yılında Elazığ il merkezinde, aile hekimlerine kayıtlı, aşı uygulamasında çeşitli sebeplerle tereddüt yaşayan çocukların anne ve babaları ile aşılarını yaptıran kontrol grubu arasında gerçekleştirildi. Araştırma kapsamında aşıları yaptırılmamış çocukların anne veya babaları ile yüz yüze görüşme gerçekleştirildi. Kendilerine anketten bahsedilerek onayları alındı. Aşı reddi ya da tereddüdüne ilişkin ebeveynlere uygulanmak üzere dört ana bölümden oluşan bir anket formu hazırlandı. İlk iki bölümün her birinde 11' er soru ile anne ve babanın sosyodemografik özellikleri sorgulandı. Üçüncü bölümde 6 soru ile ailedeki çocukların özellikleri hakkında ebeveynlere danışılırken, dördüncü bölümde ebeveynlerin aşı uygulamalarına karşı tereddüdünü inceleyen 20 soru soruldu. Çalışmada Elazığ il merkezinde 2024 yılında canlı doğan toplam 4598 çocuk dikkate alınmıştır. Dikkate alınan bu popülasyondan, çocuklarına aşı yaptırma konusundaki görüşleri alınmak için ulaşılabilen toplam 206 (aşı yaptıran 104 (%50,5) aşı yaptırmayan 102 (%49,5)) katılımcı dahil edildi. Katılımcılardan görüşme yapanların %44,7'si anne , %55,3'ü ise baba idi. Katılımcıların %43,7'si 18 – 30 yaş aralığında iken %56,3'ü 30 yaş üstü bireyler idi. Çalışma popülasyonunun %77,2'si çalışıyorken %76,2'si orta gelir düzeyinde olduğunu beyan etmiş idi. Çalışma popülasyonunun %56,8'i sigara kullananlardan oluşurken sadece %7,3'ünde kronik hastalık mevcut idi. Katılımcıların ortanca çocuk sayısı 2 (1 – 3) idi. Katılımcıların %90,1'i önceki çocuğunda eksik aşı olmadığını beyan etmişti. Çalışma popülasyonunda aşı reddi gerçekleşen çocukların %51,9'u kız idi. Çalışma popülasyonundaki çocuklardan sadece %1,0'inde kronik ve %5,8'inde alerjik hastalık olduğu bildirdi. Aşı reddi ve tereddütü olan 102 katılımcıya "aşı ile ilgili bilgi kaynakları" sorulduğunda %90,2 ile en fazla bilgiyi "Medya, basın yayın organları"'ndan edindikleri bildirildi. Katılımcıların %83,3'ü aşıyı güvenilir bulmuyorken, %74,5'i aşının etkili olmadığını düşündüğünü bildirdi. Katılımcıları %70,6'sı aile hekimlerine genel olarak güvendiklerini bildirmişken aşı konusunda %51,0'i güvenmediğini beyan etmişlerdi. Ayrıca katılımcıların %81,4'ü çocuklar için aşının gereksiz olduğunu düşünüyordu. Katılımcıların %83,3'ü ile çoğunluğu geçmişte kamu tarafından yapılan KKK aşısını çocuklarına yaptırmamışken, çocuklarına %91,2 ile yine en çok KKK ve 5'li karma aşısı yaptırmak istemediklerini ifade etmişlerdi. Katılımcıların bebeklere/çocuklara aşı yaptırmama kararında %77,5 oranı ile en fazla basın yayın organlarının etkili olduğu değerlendirilirken, aşı yaptırmama nedenlerinin başında %91,2 ile aşının yararlı olmadığı düşüncesi geliyordu. Ayrıca aşı yapılmamasının çocuğuna herhangi bir zararı olmayacağını düşünenlerin oranı %85,3 ile ilk sırada yer alıyordu. Çalışma popülasyonunda yerli aşıya güven oranı sadece %12,7 iken, aşı/ bağışıklama ile ilgili sağlık kurumlarından daha detaylı bilgi almak/seminerler/eğitimler almak isteyen oranı %19,6 idi. Eğitim sonrası fikrini değiştirebileceğini düşünenlerin oranı ise sadece %18,6 olarak görülmekteydi. Ayrıca katılımcıların %72,5'i Covid-19 aşısı olmamışken ailelerinden aşı olmayanların oranı %90,2 ve Covid-19 nedeni ile ailesinden kaybettiği kişi olduğunu ifade edenlerin oranı ise sadece %4,9 idi. Ülkemizde mevcut aşı reddi ve tereddüdü sorununa yönelik alınacak önlemler konusunda doğru adımlar atabilmek için, bu sorunun nedenlerinin iyi analiz edilmesi gereklidir. Son yıllarda COVID-19 pandemisiyle birlikte aşı güvenliğine dair tartışmaların artması, sosyal medya ve internet üzerinden yayılan yanlış bilgi akışı, aşı tereddüdünü daha da görünür kılmıştır. Aşı karşıtlığı ile bilimsel gerçekler ışığında etkin mücadele edilmelidir. Toplumun aşılar, içerikleri, uygulanma gerekçeleri gibi konulara ilişkin iyi bilgilendirilmesi, ikna edilmesi bu hususta atılabilecek en önemli adımlardandır.

The aim of this study is to investigate the underlying causes of parental vaccine refusal or hesitancy and to assess their knowledge, attitudes, and behaviors regarding this issue. The study was conducted in the city center of Elazığ in 2024, involving parents of children registered with family physicians who experienced vaccine hesitancy for various reasons, as well as a control group of parents who had their children vaccinated. Within the scope of the research, face-to-face interviews were conducted with the mothers or fathers of unvaccinated children. Informed consent was obtained from the participants after they were explained the survey. A questionnaire consisting of four main sections was prepared to be administered to parents regarding vaccine refusal or hesitancy. The first two sections (containing 11 questions each) queried the sociodemographic characteristics of the mother and father. The third section (6 questions) consulted parents about the characteristics of the children in the family, while the fourth section (20 questions) examined the parents' hesitancy toward vaccination practices. A total of 4,598 live births in the Elazığ city center in 2024 were considered for the study. From this population, a total of 206 reachable participants were included to gather their views on vaccinating their children, consisting of 104 (50.5%) who had vaccinated their children and 102 (49.5%) who had not. Of the interviewees, 44.7% were mothers and 55.3% were fathers. While 43.7% of the participants were aged 18–30, 56.3% were over 30 years old. It was observed that 77.2% of the study population were employed, and 76.2% declared a middle-income level. Smokers constituted 56.8% of the population, and only 7.3% had a chronic disease. The median number of children per participant was 2 (range: 1–3). 90.1% of participants stated that their previous children had no missing vaccinations. Among children subject to vaccine refusal in the study population, 51.9% were female. It was reported that only 1.0% of the children in the study population had chronic diseases, and 5.8% had allergic diseases. When the 102 participants with vaccine refusal and hesitancy were asked about their "sources of information regarding vaccines," 90.2% reported obtaining the most information from "media and press outlets." While 83.3% of the participants did not find vaccines reliable, 74.5% expressed the belief that vaccines were ineffective. Although 70.6% stated they generally trusted their family physicians, 51.0% declared they did not trust them regarding vaccination. Furthermore, 81.4% of participants considered vaccines unnecessary for children. While the majority (83.3%) had not had the public MMR (Measles-Mumps-Rubella) vaccine administered to their children in the past, 91.2% stated they specifically did not want to have the MMR and Pentavalent (5-in-1) vaccines administered. Media and press outlets were evaluated as the most influential factor (77.5%) in the decision not to vaccinate infants/children, while the belief that vaccines are not beneficial was the leading reason for refusal (91.2%). Additionally, the rate of those who thought not vaccinating would cause no harm to their child ranked first at 85.3%. In the study population, the trust rate in domestic vaccines was only 12.7%, while only 19.6% expressed a desire to receive more detailed information/seminars/training from health institutions regarding vaccination/immunization. The proportion of those who thought they might change their minds after education was observed to be only 18.6%. Furthermore, 72.5% of participants had not received the COVID-19 vaccine; the rate of unvaccinated family members was 90.2%, and only 4.9% reported having lost a family member to COVID-19. To take the correct steps regarding measures to be taken against the current problem of vaccine refusal and hesitancy in our country, the causes of this issue must be thoroughly analyzed. In recent years, increasing debates on vaccine safety accompanying the COVID-19 pandemic, along with the flow of misinformation spreading via social media and the internet, have made vaccine hesitancy more visible. An effective struggle against anti-vaccination sentiment must be waged in the light of scientific facts. Well-informing and persuading the public regarding issues such as vaccines, their contents, and the rationale for their administration are among the most important steps to be taken in this regard.
Investigation of parents' vaccine hesitancy and reasons for vaccine refusal regarding infant and childhood vaccinations
Keywords: Aile Hekimliği