Baravlı Fıkra Tipinin Türk Fıkra Tipleri İçindeki Yeri - Ekici, Muhammet Faruk (My University, 2023)
Türk kültür tarihine ışık tutan halk anlatıları, kolektif bilincin kusursuz ve çok işlevli ürünleridir. Bunlardan biri de az sözle çok şey anlatan ve güldürürken insanı düşünmeye sevk eden fıkralardır. Günlük hayatta yaşanan sıradan olaylar, özel tipler sayesinde sıra dışı bir görünüm kazanıp fıkra türünü oluşturmuştur. Söz konusu özel tipler ya bütün dünyaca tanınmış ya sadece Türk dünyasında tanınmış ya da yaşadığı bölge ve yörede tanınmıştır. Sadece yaşadığı bölge ve yörede tanınan tipler için “mahallî tip” ifadesi kullanılmaktadır. Sadece yaşadığı bölge ve yörede tanınan tiplerden biri de Tunceli’nin Pertek ilçesine bağlı Barav (Çukurca) köyünün sakinlerini ifade eden Baravlı’dır. Daha çok saflığıyla fıkralarda ön plana çıkan Baravlı; Tunceli, Erzincan, Malatya gibi illerde yaşayan Şavak aşiretine mensuptur. Türk fıkra tipleri içerisine dahil edilebilecek Baravlı fıkralarına konargöçer yaşam tarzı süren Şavak aşiretinin kültürel kodları yansımıştır. Fıkralar, Çemişgezek ilçesine bağlı olan ve Şavak aşiretine mensup Yenimahalle, Cebe, Sarıbalta gibi köylerde anlatılmaktadır. Bu çalışmada 2015 yılında tarafımızdan Sarıbalta köyünde derlenen Baravlı fıkraları incelenmiştir. Fıkralar hem yapısal yönden incelenmiş hem de gülme teorilerinden uyumsuzluk teorisine göre değerlendirilmiştir. Yapısal olarak şahıs kadrosu, zaman, mekân, dil, üslup bakımından incelenen ve uyumsuzluk teorisi kapsamında değerlendirilen fıkra sayısı yedidir. Fıkralarıyla iki farklı yönden ele alınan Baravlı tipi, bu çalışma vesilesiyle literatüre kazandırılmış olacaktır.
Keywords: Fıkra; Tunceli; Pertek; mahallî tip; Baravlı