CELAL NURİ İLERİ'NİN AHLAK ANLAYIŞI - KONUK, MİNE (Fırat Üniveristesi, 2024)
Din Felsefesinin problemlerinden bazıları ahlak- felsefe ve din- ahlak ilişkileridir. Geçmişin hemen her döneminde bu konulara dair düşünürler çeşitli görüşler ileri sürmüştür. Bu çalışmamızda oldukça güçlü bir yazın ve düşünce hayatı yaşamış olan Cumhuriyet dönemi yazar ve düşünürlerinden Celal Nuri İleri'nin ahlak anlayışını inceledik. Çalışmamızın amacı Celal Nuri İleri'nin ahlaka dair görüşlerini ve dönemin ahlak problemlerine sunduğu çözüm yollarını değerlendirmektir. Celal Nuri İleri büyük değişimlerin yaşandığı Osmanlı devletinin son dönemi ve Cumhuriyet'in ilk yıllarına tanıklık etmiş bir düşünürdür. Cumhuriyet'in kurulması ve Türk inkılâpları adına önemli bir şahsiyettir. Ona göre ahlak meselesi Osmanlı'nın çöküşünde etkili olan en önemli sebeptir. Yaşadığı dönemin hâkim ahlak anlayışı din odaklı, dinden bağımsız olmak üzere iki ayrı esas noktada toplanmışken, Celal Nuri ahlakın tekrar iyileştirilmesi konusunda geçmişin araştırılması gerektiğini savunmaktadır. İktisadın kötüye gitmesinin ahlakın bozulması üzerinde etkisi olduğunu düşünen yazar, modern Batı ahlakının süzgeçten geçirilmeden Türk toplumuna entegre edilmeye çalışılmasını da ahlakın bozulmasında temel etkenlerden saymaktadır. Çözüm olarak temelde kadın ve ailenin dini kurallar çerçevesinde yeniden eğitilerek ahlakın temelini oluşturulmasını önermiştir. Ayrıca basit ve pürüzsüz bir biçimde milli değer ve hedeflerin halka aşılanmasının, halkın milli manevi değerlere tekrar dönmesinde etkili olacağını vurgulamıştır. Esasen dini konular da dahil olmak üzere; millet, ahlak, devlet, hükümet konularının hepsinde topyekûn bir ıslahat çalışması yapılması gerektiğini savunmuştur. Çalışmamızın birinci bölümünde ahlak kavramına ve bu kavramın çeşitli düşünürler tarafından yapılan tanım ve tasniflerine yer verdik. Bu bölümde aynı zamanda ahlak konusunda yazılan eserler ve bu eserlerin önemlerine de vurgu yapmaya çalıştık. İkinci bölümde Celal Nuri İleri'nin hayatı, eserleri ve düşüncelerini farklı başlıklar altında toplamaya çalıştık. Üçüncü bölümde ise Celal Nuri İleri'nin genel ahlaki değerlendirmesi ve ahlakla ilgili düşüncelerini ele aldık.

Some of the main problems in the field of Philosophy of Religion are morality-philosophy and religion-morality relations. In almost every period of the past, intellectual people have put forward various opinions on these issues. In this study, we tried to give information about the morality of Celal Nuri İleri, one of the writers and intellectuals of the Republic period, who had a very strong literary and intellectual life. The purpose of our study is to examine Celal Nuri İleri's views on morality and the solutions he offered to the moral problems of the period. Celal Nuri İleri is an intellectual person who witnessed the last period of the Ottoman Empire where great changes took place and the first years of the Republic. He is an important figure on behalf of the establishment of the Republic and the Turkish revolutions. According to him, the issue of morality is the most important reason for the collapse of the Ottoman Empire. Celal Nuri argues that the past should be investigated in order to rehabilitate morality, while the dominant moral understanding of the period in which he lived in was gathered in two different main points, religion-oriented and irreligious. Considering that the deterioration of the economy has an impact on the deterioration of morality, the author also considers the attempt to integrate modern western morality into Turkish society without filtering as one of the main factors in the deterioration of morality. As a solution proposal, he basically suggested that women and the family would be re-educated within the framework of religious rules and would form the basis of morality. In addition, he emphasized that simply and smoothly instilling national values and goals to the people would be effective in people's return to national moral values. Essentially, he argued that religion should do a total reform work on all issues of nation, morality, state and government.
Celal Nuri İleri's concept of ethic
Keywords: Din