Dilin İşlevleri Açısından Orhun Yazıtları - Çeçen, Ertuğrul (Kahramanmaras Sutcu Imam University, 2025)
İnsan, dünyaya adımını attığı ilk andan itibaren kendisini diğer varlıklardan ayrı kılan sorgulama yetisiyle bilincindeki sorulara cevap bulma ve anlamlandırma arayışına girmiştir. Bu süreç sonunda insan, bireysel bir kimlikten çıkıp toplumsallaşmaya başlamasıyla birlikte duygu ve düşüncelerini bir başkasına aktarma ihtiyacı hissetmiştir. Genel kabul sonucunda oluşturulan dil ile önce insanlar arasında; daha sonra da toplumlar arasında iletişim kurulmaya başlanmıştır. Ancak bu iletişimin ilk başlarda eş zamanlı bir şekilde gerçekleşmediği de görülmüştür. Kutsal kitaplar, mağaralara çizilen resimler, kalıntılar ve dikilen yazıtlar, gelecekteki toplumlara kalıcı ve etkileyici bir ileti göndermenin amacına hizmet etmiştir. Türk milletinin en değerli miraslarından olan Orhun Yazıtları da devlet yönetiminin nasıl olması gerektiği, dönemin Türk boyları ile kağanları, Türklerin iç ve dış mücadeleleri ve Türk kültür unsurları gibi birçok kavram hakkında Türk milletine göndermiş olduğu iletilerle çağının sınırlarını aşan bilgilendirici ve öğüt verici bir iletişim kaynağıdır. Bu çalışmada dilin iletişim gücü ve işlevleri, dil felsefesi açısından ele alınarak Kültigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk Yazıtları’ndaki iletiler, ünlü dil bilimci Jakobson tarafından belirlenen dilin altı temel işlevi çerçevesinde incelenmiştir. Bilge kişilerin duygu ve düşüncelerini yansıtan bu iletilerdeki derin anlam yapıları ve alıcıyı doğrudan etkileyen iletişim biçiminin dilin birçok işlevini barındırdığı ve yazıtların en çok anlatım işlevi aracılığıyla Türk milletine seslendiği belirlenmiştir.
Keywords: Old Turkic Language (Orhon; Uyghur; Karahan); Eski Türk Dili (Orhun; Uygur; Karahanlı)